روض الجنان و روح الجنان في تفسير القرآن - الرازي، ابوالفتوح - الصفحة ٩١ - ترجمه

ديگر آن‌كه:مراد جملۀ ادلّه [١]است كه خداى تعالى نصب كرده است بر صحّت مسلمانى و توحيد و نبوّت انبيا و نبوّت پيغمبر ما-صلّى اللّه عليه و آله و سلّم. وَ لَيَزِيدَنَّ كَثِيراً مِنْهُمْ مٰا أُنْزِلَ إِلَيْكَ مِنْ رَبِّكَ طُغْيٰاناً وَ كُفْراً ،و بيفزايد بسيارى را از ايشان آنچه بر تو فروفرستادند طغيان و عدوان و كفر يعنى ايشان بيفزودند عند نزول قرآن طغيان و كفر [٢]و اين طريقه بيان كرديم پيش از اين.

اگر گويند:نه اين مفسده باشد براى آن‌كه فساد عند آن حاصل آيد و اگر او نبودى فساد حاصل نيامدى؟گوييم:بلى،چنين باشد با شرطى ديگر و،آن آن است كه از باب تمكين نبود چون قدرت و آلت [٣]و قرآن و ساير ادلّه از باب تمكين‌اند مفسده نباشد،دگر آن‌كه مسلّم نيست كه استفساد ايشان به نزول قرآن بود،و اگر قرآن نبودى ايشان كافر نشدندى.بلى رواست كه اگر قرآن نيز نيامدى ايشان خود كافر بودندى بل خود جز چنين نيست،براى آن‌كه خداى تعالى گفت: وَ لَيَزِيدَنَّ كَثِيراً ،بيفزايد بسيارى را از ايشان و زياده آنجا باشد كه اصل بود،و طغيان نگفتم [٤]كه مجاوزة الحدّ باشد.قوله تعالى: إِنّٰا لَمّٰا طَغَى الْمٰاءُ [٥]،و قوله: إِنَّ الْإِنْسٰانَ لَيَطْغىٰ أَنْ رَآهُ اسْتَغْنىٰ [٦]. فَلاٰ تَأْسَ عَلَى الْقَوْمِ الْكٰافِرِينَ ،اى لا تحزن عليهم،تو بر اين كافران اندوهگن مشو،و اين بر سبيل تسليت رسول-عليه السّلام-گفت،براى آن‌كه او دل در ايمان ايشان بسته بود و چون ايمان نياوردندى او دلتنگ شدى،حق‌تعالى گفت:تو دلتنگ مشو بر ايشان اگر ايشان به دوزخ و سقر شوند كه ايشان مستحقّ آنند. قوله: إِنَّ الَّذِينَ آمَنُوا ،آنگه حق‌تعالى از احوال مؤمنان كه در اصل مؤمن بودند و آن مؤمنانى كه از اهل كتاب بودند و ايمان آوردند به رسول-عليه السّلام-خبر داد [٧]گفت:آنان كه ايمان دارند كه بر دين جهودى‌اند و آنان كه صابيان‌اند و صابى آن باشد كه از دين [٨]كه جهود [٩]برآن باشند ميل كند و به دينى رود كه اندكى مردم بر او