عندها [١]ايمانا او رجسا و كفرا خداى تعالى گفت:سوره [٢]بعضى را ايمان بيفزود و بعضى را كفر،و معلوم است به‌ضرورت كه سوره [٣]كس را ايمان و كفر نيفزايد،[و انّما ايشان عند نزول سوره ايمان و بيفزايد] [٤]و قوله: مٰا أُنْزِلَ إِلَيْكَ ،«ما»موصوله است و محلّ او رفع است باسناد الفعل اليه،اعني و ليزيدنّ،و«كثيرا»مفعول اوّل است و «طغيانا»و«كفرا»مفعول دوم. وَ أَلْقَيْنٰا بَيْنَهُمُ الْعَدٰاوَةَ وَ الْبَغْضٰاءَ إِلىٰ يَوْمِ الْقِيٰامَةِ ،در آن‌كه ضمير«بينهم»راجع با كيست خلاف كردند.بعضى گفتند:راجع است با جهودان و ترسايان،يعنى ميان جهودان و ترسايان دشمنى و دل دورى افكنديم تا به روز قيامت،و مثله قوله: فَأَغْرَيْنٰا [٥]بَيْنَهُمُ الْعَدٰاوَةَ وَ الْبَغْضٰاءَ [٦]،اين قول حسن بصرى است و مجاهد.بعضى ديگر گفتند:مراد جهودانند تنها و مراد آن مخالفت و عداوت است كه در [٧]ميان فرق جهودان است از عنانيان [٨]و اسمعنيان [٩]و ديگر طوائف،اين قول رمّانى است.

و در آن‌كه عداوت از ميان ايشان به چه افتاد دو قول گفتند،ابو على گفت:به تكفير [١٠]نصارى يهود را [١١]به كفرشان به عيسى و يهود نصارى را به اتّخاذ ايشان عيسى را به خدايى [١٢].

قولى ديگر به اختلافى كه [١٣]ميان ايشان بود در آراء و ديانات ايشان،و خداى تعالى خذلان كرد ايشان را و با خود رها كردشان [١٤]،عقوبة لهم على كفرهم المتقدّم الى يوم القيمة،لا بدّ است ازآن‌كه اين معنى مختص بود به آنان كه معلوم از حال ايشان آن باشد كه بر كفر خواهند مردن. كُلَّمٰا أَوْقَدُوا نٰاراً لِلْحَرْبِ أَطْفَأَهَا اللّٰهُ ،هرگه كه

[١] .آج،لب:عندهم.

[٣] [٢] .آف:صورت.

[٤] .اساس:ندارد،با توجّه به مج افزوده شد.

[٥] .اساس و ديگر نسخه بدلها و اغرينا،با توجه به قرآن مجيد تصحيح شد.

[٦] .سورۀ مائده(٥)آيۀ ١٤.

[٧] .مج،مت،وز،لت،مر:از.

[٨] .كذا:اساس،آج،لب،آف:عناسان،مج،مت،وز،لت،مر:عتابيان،آن:عباسيان.

[٩] .مج،مت،وز،لت،مر:اسمعتيان،لب:اسمعنان،آن:اسماعيليان.

[١٠] .لت:به تعريف كفر.

[١١] .لت،آن،مر:يهود نصارى را.

[١٢] .اساس:خداى،با توجه به مج تصحيح شد.

[١٣] .مج،مت،وز،لت+از،مر+در.

[١٤] .مج،مت،وز،آج،لب،لت،مر،آن:رها كردشان.