روض الجنان و روح الجنان في تفسير القرآن - الرازي، ابوالفتوح - الصفحة ٨١ - ترجمه

و بازداشت و فرود آمد في غير منزل على غير كلاء و ماء [١]و گفت:هركه من مولاى اويم على مولاى اوست،و لفظ«مولا»اگرچه محتمل است [٢]ده معنى را-چنان كه شرح داده شود-حمل برآن توان كردن كه حال را لايق بود [٣]و فايدۀ كلام به آن بر جاى بماند.

امّا اقسام مولا:بدان كه«مولا»در لغت منقسم [٤]بود بر يازده قسمت.مولى آيد به معنى اولى و او اصل است و مرجع و معانى دگر اقسام به اوست چنان كه گفته شود و از شواهد [٥]قوله تعالى: مَأْوٰاكُمُ النّٰارُ هِيَ مَوْلاٰكُمْ ، [٦]كافران را گفت:مأواى شما دوزخ است و دوزخ مولاى شما يعنى به شما اولى‌تر است و جز اين معنى احتمال نكند و از شواهد او در شعر قول لبيد است:

فغدت [٧]كلا الفرجين تحسب انّه مولى المخافة خلفها و أمامها
يعنى اولى بالمخافة و از ميان اهل لغت در اين خلاف نيست.دگر به معنى مالك رقّ باشد خداوندى كه بنده [٨]دارد به ملكيّت و شاهد او قوله تعالى: ضَرَبَ اللّٰهُ مَثَلاً عَبْداً مَمْلُوكاً لاٰ يَقْدِرُ عَلىٰ شَيْءٍ [٩]الى قوله: وَ هُوَ كَلٌّ عَلىٰ مَوْلاٰهُ [١٠]،يعني على مالكه،و سيم [١١]:به معنى معتق و چهارم:به معنى معتق و معتق را كه آزادكننده باشد مولى من فوق [١٢]و آن را كه آزاد كرده بود مولى من تحت خوانند،و هم چنين خداوند و بنده را مولى خوانند قبل العتق و اين قسمتى دگر باشد و اين را به شواهد حاجت نيست از معروفى اين پنج قسمت است و آنچه به شاهد معتق شايد،قوله تعالى:

اُدْعُوهُمْ لِآبٰائِهِمْ هُوَ أَقْسَطُ عِنْدَ اللّٰهِ فَإِنْ لَمْ تَعْلَمُوا آبٰاءَهُمْ فَإِخْوٰانُكُمْ فِي الدِّينِ وَ مَوٰالِيكُمْ [١٣] ،و ششم:به معنى پسر عم باشد،چنان كه شاعر گفت: [١٤]