روض الجنان و روح الجنان في تفسير القرآن - الرازي، ابوالفتوح - الصفحة ٣٤٣ - ترجمه

آن رحمت كجا شد كه تو را بود بر خلقان؟

انا ارحم بعبادي منك و من غيرك.

قيس بن ابى حازم[٨٦-ر]روايت كرد از اميرالمؤمنين -عليه السّلام-از رسول- صلّى اللّه عليه و آله-كه چون خداى تعالى ملكوت آسمان و زمين با [١]ابراهيم نمود او را بر خلايق اطّلاعى افتاد [٢]مردى بر معصيتى ديد بر او دعا كرد به هلاك [٣].

خداى تعالى او را هلاك كرد ديگرى را ديد [٤]بر معصيتى بر او دعا كرد خداى تعالى گفت:يا ابراهيم،رها كن كه تو مردى [٥]مستجاب‌الدّعوه‌اى،و كار اين بندگان با من از سه وجه بيرون نيست:إمّا توبه كنند،من[از] [٦]ايشان قبول كنم و إمّا از نسل ايشان مرا بندگانى مسبّح مقدّس باشند و امّا با پيش من آيند به قيامت من اگر خواهم عفو كنم ايشان را به فضل يا عقوبت كنم به عدل،ابراهيم نيز دعا نكرد بر ايشان.

ضحّاك گفت:ملكوت السّماوات،ماه و آفتاب و ستاره بود.قتاده گفت:

ملكوت آسمان و زمين آن‌كه با ابراهيم نمود كه او از غار برون آمد-چنان كه قصّۀ آن پس از اين بيايد-ان‌شاءاللّه و در آسمان نگريد ملكوت آسمان و زمين از ماه و آفتاب و ستاره و ملكوت زمين بديد از كوه و آب و درختان و نبات.

وَ لِيَكُونَ مِنَ الْمُوقِنِينَ ،[عطف است بر محذوفى و التقدير و اريناه ملكوت السّماوات و الأرض ليستدلّ بها على اللّه و ليكون من المؤقنين] [٧]ما [٨]ابراهيم را ملكوت آسمان و زمين بازنموديم تا مستدلّ شود به آن بر خداى تعالى و از جمله موقنان و عالمان باشد.

اگر گويند:بر اين اقوال كه گفتى،چگونه كرده باشد خداى را در نمودن با او؟ اگر حجابها بردارد-چنان كه عبارات مفسّران است-بايد كه ديگران ببينند.دگر آن‌كه بعد مفرط پيش شما مانع است،جواب از اين چيست؟گوييم جواب از اين آن است كه:ممتنع نبود كه خداى تعالى خروقى پديد آرد در [٩]آسمانها و زمينها و او را