و سعيد بن المسيّب و مجاهد و يمان گفتند [١]:آزر نام صنم بود و در كلام تقديم و تأخيرى هست و تقدير آن است:و اذ قال ابراهيم لابيه أ تتّخذ آزر اصناما [٢]،بر اين قول جز نصب نشايد و اصحاب ما دو روايت كردند يكى آن‌كه آزر نام جدّش بود من قبل امّه [٣]،و روايت ديگر نام عمّش بود و اين هر دو در لغت شايع و جايز است كه عرب جد را از قبل مادر و عمّ را پدر خوانند و اين براى[آن] [٤]گفتند كه درست شده است [٥]كه پدران پيغمبر [٦]-عليه السّلام-تا به آدم همه مؤمنان بوده‌اند از دليل عقل و قرآن.

امّا دليل عقل آن است كه معلوم است كه اين معنى منفّر باشد در حقّ ايشان از اجابت دعوتشان و قبول قول و امتثال امرشان.و هرگه كه ايشان دعوت كنند كافران را به اسلام و كفر بر ايشان عيب كنند.كافران بگويند [٧]كه اين عيب در شما و نسب شما و پدران شما حاصل است.

دگر آن‌كه خداى تعالى مشركان را نجس مى‌خواند [٨]،و آن‌كه او را به پاك كردن پليدان فرستاده باشند [٩]نبايد كه او را ناپاك زاده باشد.

فامّا قرآن قوله تعالى: وَ تَقَلُّبَكَ فِي السّٰاجِدِينَ [١٠]،بر سبيل منّت و تعداد نعمت بر او گفت:من تو را در پشت ساجدان مى‌گردانيدم اگر ساجدان [١١]اصنام باشند اين منّت و نعمت نباشد [١٢]بل منقصت [١٣]باشد.

دگر آن‌كه اطلاق ساجد از او جز سجدۀ خداى تعالى ندانند،أ لا ترى:

اَلسّٰائِحُونَ الرّٰاكِعُونَ السّٰاجِدُونَ [١٤] ،و قوله تعالى: وَ اسْجُدِي وَ ارْكَعِي مَعَ الرّٰاكِعِينَ [١٥]،دليل ديگر بر اين اجماع طايفه است و اجماع ايشان حجّت است لكون

[١] .آف:گفته‌اند.

[٢] .آج،لب:آزر أ تتّخذ اصناما آلهة.

[٣] .لت:ابيه.

[٤] .اساس:ندارد،با توجّه به مج افزوده شد.

[٥] .آج،لب:درست تست.

[٦] .آج،لب:پدران.

[٧] .مج،مت،وز،مل،مر:بگويند.

[٨] .مج،مت،لت،مر:خواند.

[٩] .آج،لب،مل،لت:فرستاده باشد.

[١٠] .سورۀ شعراء(٢٦)آيۀ ٢١٩.

[١١] .مج،مت،وز:ساجد.

[١٢] .مج،مت:باشد.

[١٣] .آج،لب:منقص.

[١٤] .سورۀ توبه(٩)آيۀ ١١٢.

[١٥] .سورۀ آل عمران(٣)آيۀ ٤٣.