روض الجنان و روح الجنان في تفسير القرآن - الرازي، ابوالفتوح - الصفحة ٢٨٠ - ترجمه

به منزلت مردگانند،جز كه خداى تعالى با ايشان فعلى كند به جبر كه ايشان ايمان آرند و الّا با اختيار با ايمان نزديك نشوند كه ايشان در سماع دعاى تو و اجابت تو با مردگان مانند.آنگه گفت:رجوعشان به عاقبت با من است به جزاى ايشان به سزا برسم چنان كه من دانم كه ايشان مستحقّ‌اند.

مجاهد گفت: إِنَّمٰا يَسْتَجِيبُ الَّذِينَ يَسْمَعُونَ ،معنى آن است كه اجابت دعوت تو مؤمنان كنند كه گوش با دعوت تو كنند،امّا كافران بمثابت مردگان‌اند خداى ايشان را با مردگان برانگيزد.حسن بصرى گفت:معنى آن است كه اجابت آن كند كه سماع كند و انديشه كند در دلالت،امّا كافران [١]چون مردگان‌اند، خداى تعالى ايشان را به قيامت زنده كند از [٢]اين جهل كه اندر اواند تا معارف ضرورى حاصل شود ايشان را،و قول اوّل است كه معتمد است-و اللّه الموفّق للصّواب.

وَ قٰالُوا لَوْ لاٰ نُزِّلَ عَلَيْهِ آيَةٌ مِنْ رَبِّهِ ،گفتند:يعنى كافران لو لا نزّل [٣]أى [٤]هلاّ نزل،چرا فرونفرستادند بر او يعنى بر محمّد(آية)،آيتى و علامتى و دلالتى از آن مقترحات ايشان كه كردندى كه چرا فرشته فرونيايد [٥]؟و چرا كتابى براى هريكى نيارد؟و چرا چشمۀ آب براى ما از زمين بر نيارد [٦]؟و آنچه گفت في قوله: لَنْ نُؤْمِنَ لَكَ حَتّٰى تَفْجُرَ لَنٰا مِنَ الْأَرْضِ يَنْبُوعاً [٧]،تا به آخر آيت،براى آن‌كه آيات و بيّنات دگر خداى تعالى فرستاده بود،حاجت نبود به سؤال كردن و به اقتراح درخواستن [٨].

جواب ده يا محمّد و بگو كه:خداى تعالى قادر است بر آنكه اين آيت كه شما مى‌خواهيد بفرستد [٩].

ابن كثير خواند:«ينزل»بتخفيف من الانزال،و ديگران بتثقيل من التّنزيل.

بعضى دگر گفتند:مراد آن است كه چرا آيتى نفرستد چنان كه پيغامبران مقدّم را بود