روض الجنان و روح الجنان في تفسير القرآن - الرازي، ابوالفتوح - الصفحة ٢٧ - ترجمه

مؤمنانى كه وصف ايشان آن است كه نماز كنند و زكات دهند در آن حال كه راكع باشند،و اين«واو»فى قوله: وَ هُمْ رٰاكِعُونَ ،باتّفاق«واو»حال است.

و اجماع است كه در نماز كس زكات نداد در ركوع مگر اميرالمؤمنين على -عليه السّلام-اين وجه دلالت است از آيت به حكم ظاهر بر امامت اميرالمؤمنين -عليه السّلام-و اهل اشارت گفتند:چون حق‌تعالى ولايت خود و رسول خود -عليه السّلام-بر مكلّفان واجب كرد [١]،آنگه به«واو»عطف بر سبيل اجمال مؤمنان را برآن معطوف كرد به لفظ«آمنوا»،همۀ مؤمنان در ولايت طمع كردند.چون گفت:

اَلَّذِينَ يُقِيمُونَ الصَّلاٰةَ ،گروهى كه به نماز كسلان بودند طمع ببريدند و نمازكنان طمع در [٢]بستند.چون گفت: وَ يُؤْتُونَ الزَّكٰاةَ ،آنان كه زكات ده نبودند [٣]طمع برداشتند و زكات‌دهندگان طمع در بستند [٤]،چون گفت: وَ هُمْ رٰاكِعُونَ ،همۀ جهان طمع ببريدند مگر اميرالمؤمنين -عليه السّلام-كه اين اوصاف را جامع بود.

دگر آن‌كه دو فرقۀ مختلف آرا [٥]و ديانت [٦]با كثرت خلاف كى [٧]از ميان ايشان است،أعنى شيعه و اصحاب الحديث اتّفاق كردند كه اين [٨]در حقّ اميرالمؤمنين على [٩]-عليه السّلام-آمد.

اگر گويند:چرا گفتى كه: وَ هُمْ رٰاكِعُونَ ،حال است و چرا نشايد كه صفت اين مؤمنان باشد كه ايشان را وصف كرد به نماز كردن و زكات دادن؟تا معنى آيت آن باشد از صفت ايشان نيز آن است كه راكع باشند و ركوع بسيار كنند،جواب گوييم:اين خلاف اهل لسان باشد و كلام عرب براى آن‌كه ايشان چون گويند:

رأيت زيدا و هو راكب،و لقيته و هو غضبان،و وجدته و هو يفعل كذا،اين جمله را جز بر حال حمل نكنند و مراد آن باشد كه در حال ديدن من او را راكب بود و در حال ملاقات من با او غضبان بود و در حال وجدان من او را به آن كار مشغول بود محال