روض الجنان و روح الجنان في تفسير القرآن - الرازي، ابوالفتوح - الصفحة ٢٥٦ - ترجمه

بهشت و دوزخ كافر شوند [١]و آنجا هم چنان تكليف و اختيار [٢]باشد [٣]كه اين جا هست و اين مذهب باطل است از وجوهى كه ذكر آن در كتب اصول مشروح است.

و جواب ديگر از اين آن است كه:لفظ كذب مراد به او خيبت است و آن‌چنان باشد كه چون اهل دوزخ [٤]را در عذاب كشند [٥]استغاثت [٦]كنند به كلماتى كه گمان برند كه ايشان را در آن نجاتى خواهد بودن چنان كه حكايت فرمود از ايشان كه گويند: رَبَّنٰا غَلَبَتْ عَلَيْنٰا شِقْوَتُنٰا [٧]-الآية،و قوله: لَوْ لاٰ أَنْتُمْ لَكُنّٰا مُؤْمِنِينَ [٨]،و چنان كه: رَبَّنٰا أَرِنَا الَّذَيْنِ أَضَلاّٰنٰا مِنَ الْجِنِّ وَ الْإِنْسِ نَجْعَلْهُمٰا تَحْتَ أَقْدٰامِنٰا [٩]-الآية،[و قوله:لو لا انتم لكنّا مؤمنين]اين از آن جمله است كه بر سبيل تعلّل [١٠]گويند: وَ اللّٰهِ رَبِّنٰا مٰا كُنّٰا مُشْرِكِينَ ،و پندارند كه اين گفتار ايشان را [١١]سود خواهد داشتن چون ظنّ و امل ايشان دروغ شود [١٢]نوميد شوند حق‌تعالى از اين جا گفت:

اُنْظُرْ كَيْفَ كَذَبُوا عَلىٰ أَنْفُسِهِمْ ،أى كيف خابوا فيما امّلوا و كذب ظنّهم و املهم فيه،قال الشّاعر: [١٣]

كذبتم و بيت اللّه[لا] [١٤]تأخذونها مراغمة ما دام للسّيف قائم
و قال آخر: [١٥]

كذبتم و بيت اللّه لا تنكحونها بني شاب قرناها،تصرّ [١٦]و تحلب [١٧]
أى كذبكم [١٨]املكم: وَ ضَلَّ عَنْهُمْ مٰا كٰانُوا يَفْتَرُونَ و آن دروغ و فريه و