روض الجنان و روح الجنان في تفسير القرآن - الرازي، ابوالفتوح - الصفحة ٢٣٨ - ترجمه
الباسا و اللّبوس ما يلبس من الثّياب و اللّبيس،الثّوب الّذي قد لبس [١]و استعمل.
اگر گويند:نه اين [٢]آيت دليل آن مىكند كه خداى تعالى تلبيس ادلّه كند و چيزى به صورت چيزى دگر نمايد؟جواب گوييم:بر اين تفسير كه ما داديم اين سؤال لازم نيايد.دگر آنكه:حقتعالى نگفت من چنين كردم يا كنم يا روا دارم كه كنم،بلكه گفت:اگر كنم چنين باشد.و اين تقدير باشد و تقدير محال روا بود چو مستمر [٣]علم باشد گفت [٤]كنم و نكرد.چون نكرد،تلبيس نكرده باشد و اين را نظير بسيار است،منها قوله: لَوْ أَرٰادَ اللّٰهُ أَنْ يَتَّخِذَ وَلَداً لاَصْطَفىٰ مِمّٰا يَخْلُقُ مٰا يَشٰاءُ [٥]،اگر خداى خواستى تا فرزندى گيرد،برگزيدى از خلقان خود آن را كه خواستى،و اين نكرد خداى تعالى و محال است بر او،و كذلك قوله: لَوْ كٰانَ فِيهِمٰا آلِهَةٌ إِلاَّ اللّٰهُ لَفَسَدَتٰا [٦]و قوله: قُلْ إِنْ كٰانَ لِلرَّحْمٰنِ وَلَدٌ فَأَنَا أَوَّلُ الْعٰابِدِينَ [٧]و مانند اين از آيات، وَ لَقَدِ اسْتُهْزِئَ بِرُسُلٍ مِنْ قَبْلِكَ [٨].آنگه بر سبيل تسليۀ [٩]رسول -عليه السّلام-و دلخوشى او اين آيت فرستاد و گفت:يا محمّد اگر اين كافران بر تو فسوس مىدارند و سخريّه مىكنند،پيش از تو بر رسولان ديگر هم فسوس داشتهاند [١٠]لكن به خود [١١]زيان كردهاند هم اينان و هم ايشان و جزا و وبال آنچه كردند از استهزاء به ايشان بازگشت و الحيق،اشتمال المكروه على الانسان بفعله،و حيق آن باشد كه[٥٩-ر]آدمى را وبال فعل بد بر او مشتمل شود،قال اللّه تعالى: وَ لاٰ يَحِيقُ الْمَكْرُ السَّيِّئُ إِلاّٰ بِأَهْلِهِ [١٢]،أى لا يحيط و لا يلحق،به ايشان رسيد آنچه سزا و جزاى ايشان بود و عقوبت كردار بد ايشان بود در دنيا،چون عذاب قوم نوح و قوم لوط [١٣]و عاد و ثمود با آنكه ايشان را نهاده است از عذاب آخرت.
[١] .اساس،بم،و آن:يلبس،با توجه به مج و ديگر نسخه بدلها تصحيح شد.
[٢] .آج:گويند از اين،لب:گويند زين.
[٣] .چاپ شعرانى(٣٩١/٤)،آيۀ ٤.
[٤] .مج،مت،وز،لت،مر+اگر.
[٥] .سورۀ زمر(٣٩)،آيۀ ٤.
[٦] .سورۀ انبياء(٢١)آيۀ ٢٢.
[٧] .سورۀ زخرف(٤٣)،آيۀ ٨١.
[٨] .سورۀ انبياء(٢١)،آيۀ ٤١.
[٩] .لت:تسلية.
[١٠] .آج،لب،آن:داشتند.
[١١] .آج،لب:با خود.
[١٢] .سورۀ فاطر(٣٥)آيۀ ٤٣.
[١٣] .آج،لب:نوح و لوط.