روض الجنان و روح الجنان في تفسير القرآن - الرازي، ابوالفتوح - الصفحة ٢١٧ - ترجمه

قرآن نحو [١]قوله: وَ نٰادىٰ أَصْحٰابُ الْجَنَّةِ [٢]، وَ نٰادىٰ أَصْحٰابُ الْأَعْرٰافِ [٣]،و برعكس مستقبل گويند و مراد ماضى چنان كه [٤]گفت: [٥]

فاذا مررت بقبره فانحر به خوص الرّكاب و كلّ طرف سابح
و انضح جوانب قبره بدمائها فلقد يكون اخادم و ذبائح
اى لقد كان.اگر گويند:شايد كه خداى[٥٤-ر]تعالى ملامت كند عيسى را-عليه السّلام-به چيزى كه او را در آن گناه نبود،و غرض در اين استفهام و تقرير چه باشد،و خداى تعالى دانست كه عيسى-عليه السّلام-اين نگفته باشد؟جواب آن است كه گوييم:اين صورت استفهام است و مراد تقريع و توبيخ آن قوم [٦]كه اين اعتقاد كرده بودند،و اين چنان باشد كه يكى از ما گويد كسى را كه:تويى كه فلان كار كردى،كارى كه داند كه او نكرده است،به حضور آن‌كس كه دعوى كند و حواله كند آن كار بر او و غرضش تكذيب او باشد.

جوابى [٧]ديگر از اين سؤال آن است كه:عيسى-عليه السّلام-بى‌خبر بود ازآن‌كه ترسايان [٨]در حقّ او و مادر او گفتند از پس او،خداى تعالى اين بگفت به صورت استفهام و مراد اعلام عيسى [٩]تا او بداند كه قوم او از پس او در او چه محال گفتند.

عيسى-عليه السّلام-جواب دهد:سبحانك،منزّهى و دور از عيب [١٠]مرا نباشد كه چيزى گويم كه حقّ من نباشد اگر من گفته بودمى تو دانستى كه گفتۀ من است [١١]، براى آن‌كه آنچه در نفس من است تو دانى و آنچه در نفس توست [١٢]من ندانم.

بدان كه لفظ«نفس»در لغت منقسم [١٣]بود بر اقسامى [١٤]مختلف:نفس نفس آدمى باشد و جز آن از حيوان و آن به معنى روح و حيات و مهجه [١٥]بود چون آن باطل