روض الجنان و روح الجنان في تفسير القرآن - الرازي، ابوالفتوح - الصفحة ٢٠٠ - ترجمه

بترسى [١]از روزى كه خداى تعالى در آن روز پيغامبران را جمع كند و از ايشان بپرسد به حضور امّتان مكذّب كه: مٰا ذٰا أُجِبْتُمْ ،شما را فرستادم به اينان رفتى [٢]و دعوت كردى [٣]،ايشان چه جواب دادند[شما را] [٤]با آن‌كه خدا [٥]به آن عالم‌تر باشد،و لكن غرض توبيخ و تقريع و تخجيل آن مكذّبان كافران باشد كه تكذيب پيغامبران كرده باشند.صورت استفهام است و معنى تقرير با پيغامبران است،و غرض تقريع كافران است و رسوايى ايشان بر سر جمع.

رسولان جواب دهند كه [٦]: لاٰ عِلْمَ لَنٰا ،ما را علمى نيست.در اين سه قول گفتند:حسن بصرى و مجاهد و سدّى گفتند از عظم [٧]هول آن روز هرچه دانند فراموش كنند تا چون اين سؤال شنوند جواب ندانند دادن،دوم عبد اللّه عبّاس گفت، معنى آن است كه:علم [٨]تو نيست به نزديك ما جز آن‌كه تو از ما به دانى،پس علم ما با ضافت با علم تو چون معدوم باشد با ضافت با موجود.قول سه‌ام [٩]آن است كه:

علمى نيست ما را به باطن احوال ايشان كه ثواب و عقاب برآن باشد،چيزى است كه تو دانى ما ندانيم.قولى ديگر آن است كه:لا علم لنا بما احدثوا بعدنا،ما را علمى نيست با آنچه [١٠]پس ما احداث كردند،علم تو راست [١١]كه علاّم‌الغيوبى و علم غيبها و كارهاى پوشيده به نزديك تست.و«فعّال»بناى مبالغه باشد،و روا بود كه براى آن گفت كه اضافه با جمع كرد،لقولهم [١٢]:فتّاح الابواب.

قوله: إِذْ [١٣]قٰالَ اللّٰهُ يٰا عِيسَى ابْنَ [١٤]مَرْيَمَ -الآية،عامل در إذ [١٥].مقدّرى باشد،