كاردى در كوهان،شتر زند تا خون به او فرود آيد و يك پاى نعل به آن خون ملطّخ كند و در گردن شتر فگند،و اين آن‌كس كند كه حجّ قارن كند،من حٰاضِرِي الْمَسْجِدِ الْحَرٰامِ [١]،و[اين] [٢]قول موافق مذهب ماست، ذٰلِكَ لِتَعْلَمُوا ،أى انّما فعل ذلك لتعلموا،اين براى آن كرد تا بدانى كه خداى تعالى داند آنچه در آسمان و زمين است و آن‌كه خدا به همه چيزى داناست.

اگر گويند:اين چه نسبت دارد با آنچه در مقدّمۀ آيت برفت [٣]؟گوييم از اين چند جواب است:يكى آن‌كه قديم تعالى در اوّل اين سوره قصّۀ موسى و عيسى و تورات و انجيل و احكام آن بگفت و اخبار امم سالفه،و از آن هيچ رسول ما نشنيده بود از كس و نديده بود [٤]و در كتابى نخوانده بود،و كس در عصر او نديده بود،بازنمود كه اين اخبار بر اين وجه كه موافق مخبر بود جز عالم [٥]نداند كه [٦]به همه چيز [٧]عالم باشد.

جواب ديگر آن است كه:خداى تعالى پيش ازآن‌كه آنچه در اين آيت گفت من جعل الكعبة البيت الحرام قياما للنّاس،و هدى و قلايد و احكام شرع و آنچه نهاد در باب مصالح دين و دنيا از آن سبب كرد كه مصالح بندگان در آن شناخت و مصالح آن داند كه عواقب داند،و عالم باشد به آنچه در آسمان و زمين است و به همه چيز عالم باشد.

جواب ديگر آن است كه:خداى تعالى پيش ازآن‌كه ايشان را آفريد دانست كه ايشان ظلم و قتل و غارت خواهند كردن [٨]بر يكديگر از سنّت ابراهيم-عليه السّلام- و شريعت مصطفى-صلّى اللّه عليه و آله-چنان نهاد كه آن خانه و پيرامن آن و ماههاى حرام محترم و محرّم باشند كه كسى در او غارت و قتل نكند،و هركه در آنجا شود ايمن باشد به همه چيزى.

اِعْلَمُوا أَنَّ اللّٰهَ شَدِيدُ الْعِقٰابِ وَ أَنَّ اللّٰهَ غَفُورٌ رَحِيمٌ ،حق‌تعالى در اين آيت

[١] .سورۀ بقره(٢)آيۀ ١٩٦.

[٢] .اساس:ندارد،با توجّه به مج،وز افزوده شد.

[٣] .وز،لت،مر:رفت.

[٤] .مج،مت،وز،لت،مر:نديده بود و از كسى نشنيده بود.

[٥] .مج،مت،وز،لب،مر:عالمى.

[٦] .مج،مت،وز،لت،مر+او.

[٧] .آج،لب:چيزها.

[٨] .لت:كند،مر:خواهند كرد.