اجتناب او و احتراز او يعنى از او دور شويد و در جانبى باشى از او، لَعَلَّكُمْ تُفْلِحُونَ ، تا فلاح و ظفر يابيد [١]به ثواب خداى تعالى چون براى خداى اجتناب كنيد [٢].

و در آيت چهار دليل است بر تحريم خمر و اين چيزها يكى قوله: رِجْسٌ ،پليدى است و پليدى و نجاست به اتّفاق حرام است.دگر: مِنْ عَمَلِ الشَّيْطٰانِ ،كار شيطان و اقتدا به شيطان و متابعت فرمان او حرام است.دگر: فَاجْتَنِبُوهُ ،امر است به اجتناب و احتراز و امر از خداى تعالى بر سبيل وجوب باشد و از رسول-عليه السّلام- چون مطلق باشد مگر كه قرينه يا دليلى بود يا براى دليل حملش بر ندب كنند،دگر آن‌كه: لَعَلَّكُمْ تُفْلِحُونَ ،و معنى آن‌كه لكى تفلحوا،تا فلاح و ظفر و قوّت [٣]يابيد به ثواب خداى و اين معلّق بكرد به اجتناب اين چيزها.

قوله: إِنَّمٰا يُرِيدُ الشَّيْطٰانُ ،آنگه حق‌تعالى آنچه قصد و مراد شيطان است در اغراء و اغواء مردم به اين چيزها،گفت:شيطان مى‌خواهد كه از ميان شما دشمنى انگيزد و كينه نهد در خمر و قمار براى آن‌كه همه آفت و شرّ در [٤]هر دو [٥]بسته است از عربده و معادات و دشمنى و خصومات و كينه كارى [٦]براى آن‌كه در تعاطى خمر عقل زائل شود و همۀ آفات و فساد از زوال عقل تولّد كند.از اين جا گفت- عليه السّلام:

الخمر جماع الاثم و الخمر امّ الخبائث. و در«ميسر»كه قمار باشد خصومات و منازعات و حقد مقمور بر قامر چنان كه معلوم و معهود است.

در سبب نزول آيت دو قول گفتند:يكى آن‌كه سعد ابو وقّاص با مردى انصارى خمر خوردند [٧]آنگه عربده افتاد ايشان را پيش از تحريم خمر.انصارى استخوان [٨]زبر [٩]

[١] .مج،مت:ظفر يافتى.

[٢] .مج،مت،وز:كنى/كنيد.

[٣] .مج،مت،وز،آج،لب،لت،مر:فوز.

[٤] .مر:بر.

[٥] .مج،مت،وز:اين،مر:بر اين دو چيز.

[٦] .مج،وز،مت:كينۀ خداى.

[٧] .مت:خوردندى.

[٨] .مج،مت،وز،مر+از آن.

[٩] .كذا در اساس و همه نسخه بدلها،بجز مر كه«زير»خوانده مى‌شود و اين ضبط نزديك است به اصل عربى روايت در مجمع البيان(٢٤٠/٣)كه:فاخذ الانصارى لحى جمل[استخوان زنخ شتر].بنابراين منظور استخوان فك(بالا يا پايين)است،نه چنان كه مرحوم دهخدا(حرف ز كلمۀ«زبر»)به كسر«ز»خوانده است در مقابل درشت.در عربى كلمۀ«زفر»نيز به همين معنى است كه احتمال دارد ضبط متن تحريفى از اين كلمه باشد.