سبز ميوه‌دار باشند به انواع ثمار در هر ثمره هر طعم كه او خواهد و جويهاى روان از آب و مى و شير و انگبين. وَ ذٰلِكَ جَزٰاءُ الْمُحْسِنِينَ ،اشارت است به ثواب،گفت:

و اين ثواب و جزا و پاداشت [١]نيكوكاران باشد،و لفظ اگرچه بر عموم است معنى خصوص باشد،يعنى اگر جزا بر او روا باشد [٢]و او از آنان باشد انتفاع به جزا بر او روا بود،چه قديم-جلّ جلاله-محسن است و احسان او زيادت احسان همه محسنان است و لكن جزا بر او روا نبود.

وَ الَّذِينَ كَفَرُوا وَ كَذَّبُوا بِآيٰاتِنٰا ،حق‌تعالى چون ذكر اهل كتاب كرد،و ايشان بر دو نوع بودند:مؤمنان و كافران،چون ذكر مؤمنان [٣]ايشان بگفت و آنچه ايشان را خواهد بودن از ثواب ذكر كافران و وعيد و عقاب ايشان بگفت تا بطريق الخوف و الرّجاء و التّرغيب و التّرهيب مكلّفان را تحريض كرده باشد.آنگه تكذيب با كفر مقرون كرد كه اگرچه كفر به چند طريق[باشد] [٤]كفر ايشان تكذيب رسول بود- عليه السّلام-و تكذيب قرآن،و دگر [٥]آن‌كه چون آيت در صفت ايشان بود و ايشان جامع بودند هر دو را ايشان را به هر دو وصف كرد امّا بر عموم گفت تا ايشان و جز ايشان داخل باشند در آن وعيد و ديگران را نيز لطف باشد. أُولٰئِكَ أَصْحٰابُ الْجَحِيمِ ،ايشان اهل دوزخند،و«جحيم»فعيل باشد به معنى مفعول و جحم شدّت ايقاد نار باشد،قال الشّاعر:

و الحرب لا يبقى لجا حمها التّخيّل و المراح
و در قرآن مراد به جحيم دركه و نام [٦]دوزخ است،و او اسمى علم است با لام كه در او باشد [٧]كالنّجم للثّريّا كانّه [٨]علم له.

يٰا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لاٰ تُحَرِّمُوا طَيِّبٰاتِ مٰا أَحَلَّ اللّٰهُ لَكُمْ -الآية،مفسّران گفتند:

سبب نزول [٩]آيت آن بود كه چون رسول-عليه السّلام-با صحابه وصف قيامت بكرد و

[١] .آف:پاداش.

[٢] .مج،مت،وز،لت:بود.

[٣] .مج،مت،وز:مؤمنانشان.

[٤] .اساس:ندارد،با توجّه به مج افزوده شد.

[٥] .مج،مت،وز،لت:ذكر.

[٦] .آف+او.

[٧] .مج،مت،وز،لت:شده است.

[٨] .مج،مت،وز،لت:فانّه.

[٩] .مج،مت،وز+اين.