فقه اهل بیت علیهم السلام - فارسی - موسسه دائرة المعارف فقه اسلامی - الصفحة ١٣٣ - همراه با دائرة المعارف فقه اسلامى ابراء(١)
ابراء گفته شود و يا نه، چون در هيچ دليل لفظى واژه «ابراء» به عنوان موضوع اثر يا حكمى معين اخذ نشده است تا لازم شود محدوده لفظى معناى ابراء مشخص گردد.
واژههاى مرتبط با ابراء
١. عفو:يعنى ساقط كردن كيفرى كه بر ديگران ثابت شده است. عفو اگر چه از آن جهت كه به امور كيفرى اختصاص دارد خاص است؛ ولى از آن جهت كه به امور مالى اختصاص ندارد و شامل حق ثابت در ذمّه و در غير ذمه ـ مانند حق قصاص يا قذف ـ مىشود، عام است.
شهيد ثانى(ره) در اين باره مىنويسد:
«عفو، به چيزهاى ثابت در ذمّهـاختصاص ندارد به خلاف ابراء». (٧)
٢. اِسقاط:يعنى مطلق رفع يد از حق، خواه آن حق به عهده ديگران باشد يا به عهده ديگران نباشد و فقط مربوط به خود ذيحق باشد؛ مانند حق ملكيت و حق اختصاص كه هر دو به عين خارجى تعلق دارد و يا حق خيار كه به عقد تعلق دارد؛ بنابراين اسقاط اعم از ابراء است.
٣. اِعراض:يعنى انصراف انسان از مال خود و دست برداشتن از آن. پس اعراض هم شامل عين خارجى مىشود و هم مال در ذمّهـرا در بر مىگيرد، در حالى كه ابراء فقط به چيزهايى كه در ذمّه باشد، اختصاص دارد.
٤. هبه مجانى:تمليك قطعى و بدون عوض به ديگران را كه خالى از قصد قربت باشد هبه مجانى مىگويند. با اين بيان، فرق هبه مجانى با ابرا مشخص مىشود؛ زيرا مدلول هبه تمليك است كه در آن مالى از ملك انسان خارج مىگردد و در حيطه ملكيت ديگرى وارد مىشود، در صورتى كه ابراء اسقاط است و فقط باعث اخراج از ملك مىگردد. از طرفى ديگر هبه به عين خارجى اختصاص دارد و به صورت مجازى در مورد دين به كار مىرود، در حالى كه ابراء به ذمّه اختصاص دارد. فرق سوم اين است كه هبه،
(٧)مسالك الافهام، ج١٥، ص٣١١.