اين مطلب از نظر صناعى و فن علم اصول صحيح نيست. ماه رمضان مانند وقت نماز ظرف تحقّق واجب است؛ وجوب حكم است و صيام متعلق آن و مكلف داراى شرايط موضوع است. اگرمبناى مرحوم نايينى(ره) را بپذيريم كه قيود حكم به موضوع برگردد، مى‌توان گفت كه ماه رمضان موضوع است البته نه تمام موضوع؛ و اگر مبناى نايينى(ره) پذيرفته نشود اين قيد اصلاً به موضوع ارتباطى ندارد، بلكه يا ظرف حكم است و يا ظرف واجب، آن هم بنابر واجب معلّق.

٢. ص ٢٠٨ :

«يكى از ادلّه طريقيت رؤيت در روايات هلال...».

در طريقيت رؤيت از اين جهت فرقى نيست كه ذوالطريق را واقع رمضان قرار دهيم يا ماه رمضان معلوم را.

٣. ص٢٠٩:

«مسلّماً مراد از شهر در قرآن كريم و روايات شريفه سه معناى اوّل نيست...».

نكته مهم در اين بخش آن است كه اطلاق ماه قمرى بر اين موارد چهارگانه از كجا ثابت شده است؟ بين مورد سوم و چهارم تفاوت فاحشى وجود ندارد و اساساً اطلاق چهارم بر اين فرض مبتنى است كه اصل رؤيت پذيرى را بپذيريم. به عبارت ديگر بعد از آنكه ديگران در مسئله ماه رؤيت پذيرى را مفروض مى‌گيرند اطلاق چهارم متولد مى‌شود در حالى كه پذيرش اين مفروض، اوّل دعوى است و چه بسا شخصى بگويد كه ماه قمرى بر مبناى همان اطلاق سوم است و در شرع هم همان اراده مى‌شود. آرى اين معنى را مى‌پذيريم كه عرف، مجرّد اقتران و اجتماع حقيقى بين نيّرين را ميزان قرار نمى‌دهد تا تفكيك بين قبل از نصف النهار و بعد از نصف النهار لازم آيد، بلكه بعد از مقارنه، اوّلين شب هلال را ملاك قرار مى‌دهد حتى اگر با چشم عادى هم قابل رؤيت نباشد.

٤. ص ٢١٠:

«رؤيت پذيرى هلال هنگام غروب آفتاب است...» .

ما ادعا مى‌كنيم كه واقع هلال هنگام غروب آفتاب است و كسى هم اين ادّعا را رد نكرده است.