فقه اهل بیت علیهم السلام - فارسی - موسسه دائرة المعارف فقه اسلامی - الصفحة ٩ - ماليات در حكومت اسلامى آیت الله محمد مؤمن قمى

مورد نخست: در روايت صحيح محمد بن مسلم و زراره از امام باقر و امام صادق(ع) (عليهما السلام) آمده است كه فرمودند:

وضع أميرالمؤمنين عليه السلام على الخيل العتاق الراعية فى كلّ فرس في كل عام دينارين و جعل على البراذين ديناراً. (٨)

امير المؤمنين(ع) براى هر اسب تازى كه در چراگاه چريده، براى هر سال دو دينار، و براى هر اسب غير عربى يك دينار قرار داد.

صاحب وسايل مى‌گويد: شيخ مفيد اين روايت را به شكل مرسل در مقنعه نقل كرده است، با اين تفاوت كه در آن آمده است:

و جعل على البراذين السائمة الاناث في كلّ عام ديناراً؛

و بر ماديان غير عربى كه در چراگاه چريده براى هر سال يك دينار قرار داد.

در اين دو روايت به امير المؤمنين (ع) نسبت داده شده كه آن حضرت بر اسب‌هاى عربى و غير عربى در هر سال دو دينار يا يك دينار قرار داد. وضع اين ماليات كه به اميرالمؤمنين نسبت داده شده، فعل آن حضرت او شمرده مى‌شود و زكات شرعى نيست، زيرا زكات از جانب خدا وضع شده است نه امير المؤمنين (ع). همچنين ظاهر روايت اين است كه اين عمل در زمان زمامدارى آن حضرت و اعمال ولايت او بر امت اسلامى بوده است، چون آن حضرت تنها در آن دوران مى‌توانست ماليات وضع كند و خود يا كار گزارانش آن ماليات را از مالكان دريافت نمايند. پس اين نكته از حديث دريافت مى‌شود كه اميرالمؤمنين (ع) در مورد خاصّى، مالى از مردم اخذ مى‌كرد و همين مصداق وضع ماليات است.

فقيهان اماميه اين روايت را بر استحباب پرداخت زكات براى اسب حمل كرده‌اند. شيخ طوسى (ره) در كتاب خلاف اين روايت را به عنوان دليلى براى مسأله ٦٣ از كتاب زكات آورده است. او مى‌گويد: هيچ يك از حيوانات، زكات واجب ندارد، مگر شتر، گاو و گوسفند، البته اصحاب ما روايت كرده‌اند كه در هر اسب عربى پرداخت دو دينار و در غير عربى پرداخت يك دينار مستحب است. شيخ طوسى (ره) سپس اقوال فقيهان عامّه