فقه اهل بیت علیهم السلام - فارسی - موسسه دائرة المعارف فقه اسلامی - الصفحة ٥٧ - جمع ميان دو نماز از ديدگاه كتاب و سنّت آیت الله جعفر سبحانى
از آنجا كه اين مسأله مورد اتفاق تمامى مسلمانان است، به همين مقدار اكتفامىكنيم.
جمع بين دو نماز در سفر
اكثر فقهاى اهل سنّت غير از حسن بصرى، نخعى، ابو حنيفه و دو يارش [ابو يوسف و شيبانى [معتقدند كه جمع بين دو نماز در سفر جايز است. بنابراين علماى اهل سنّت ـ غير از افراد ياد شده ـ تقديم نماز عصر و خواندن آن با نماز ظهر، در وقت ظهر همچنين تأخير نماز ظهر و خواندن آن با نماز عصر، در وقت عصر را جايز مىدانند. همچنين جمع ميان نماز مغرب و عشا را به همين شكل جايز مىشمارند، بنابراين دو نمازيى را كه مىتوان با هم جمع كرد، عبارتند از: نماز ظهر و عصر و نماز مغرب و عشا كه در وقت هر يك از اين دو نماز، مىتوان هريك را با ديگرى خواند. جمع هريك از اين دو نماز در وقت نماز اوّل آنها، جمع تقديم و در وقت نماز دوم آنها، جمع تأخير نام دارد. شوكانى اقوال فقها را دراين زمينه چنين ذكر كرده است:
١. بسيارى از صحابه و تابعين معتقدند كه جمع بين دو نماز در سفر، چه در وقت اوّل و چه در وقت دوم، جايز است. از ميان فقها، ثورى، شافعى، احمد، اسحاق و شهبى اين عقيده را دارند.
٢. گروهى گفتهاند به جز در عرفات و مزدلفه ، به هيچ وجه جمع بين دو نماز جايز نيست. اين، رأى حسن بصرى، نخعى، ابىحنيفه و دو يارش [ابو يوسف و شيبانى [مىباشد.
٣. ليث گفته است: مشهور است كه مالك معتقد است جمع بين دو نماز مخصوص كسى است كه سفر او را به مشقت انداختهاست.
٤. ابن حبيب گفته است: جمع بين دو نماز مخصوص كسى است كه در حال سير است.
٥. اوزاعى معتقد است: جمع بين دو نماز در سفر مخصوص كسى است كه عذر دارد.