روشن است كه قضا از مهم‌ترين و بزرگ‌ترين و خطيرترين امور جامعه است، تا بدان حد كه گفته شده شاخه‌اى از درخت ولايت و حكومت است و امور حكومت جز با آن به سامان نمى‌رسد، چون ستون محكم خيمه حكومت است اما اساس هر حكمى و انشاى هر رأى و تصميمى به دست قاضى است كه به اجراى رأى و امرش دستور مى‌دهد. ختم و فصل اختلاف به دست دادرس محكمه و اراده وى برحسب دانش و اعتقاداتش است و نتيجه‌اى كه بِدان پس از فحص و تحقيق و بعد از پرسش و پاسخ مى‌رسد، نيز پس از آن كه مطالب هر دو طرف ادعا را شنيده، پرونده مربوط را با تمامى قرائن و شواهد و نظريات متخصصان(آگاهى و پزشك قانونى و گواهان و وكيل) در موضوعات مطرح شده مى‌خواند، همچنين بررسى هايى را كه براى كشف حق و حقيقت لازم مى‌داند، به عمل مى‌آورد، تا بعد از طى تمامى اين مراحل بتواند حكم صادر كند و رأى بدهد. حكم قاضى با حكم والى متفاوت است، حكم والى، به استماع دعوى و در نظر گرفتن ضوابط محاكم