رسول خدا(ص) فرمود: كسى كه «قربةً الى اللّه‌» اذان گويد، مانند مجاهدى است كه شمشيرش را در راه خدا از نيام كشيده و در صف حق عليه باطل مبارزه مى‌كند. (٥)

روايات ديگرى هم وجود دارد كه كليه طبقات مردم را به ترويج اذان و انجام آن تشويق كرده، و از اينكه اذان در انحصار ضعيفان جامعه باشد، ابراز كراهت مى‌كنند.

ما در اين مقاله در دو مقام به بحث مى‌پردازيم:

١. اذان را خداوند تشريع كرده و انسان هيچ دخالتى در تشريع آن نداشته است.

٢. بررسى تاريخ گفتن جمله «الصلاةٌ خيرٌ من النوم» و اينكه اين عبارت بخشى از اذان نيست و باصلاحديد برخى وارد اذان شده است.

مقام اوّل

١. جايگاه اذان در تشريع اسلامى

اذان و اقامه از اجزاى اصلى دين و از شعائر آن مى‌باشد كه خداوند سبحان آن را بر قلب سرور پيامبران نازل كرد. خداست كه نماز را واجب كرد و اذان را نيز همو واجب گردانيد و منشأ تمامى احكام، يكى است، در تشريع آنها هيچ انسانى نه در خواب و نه در بيدارى شركت نداشته است؛ اساساً شأن هر عبادتى كه انسان با آن خالق و پروردگارش را عبادت مى‌كند، اين است. ما در تشريع اسلامى عبادتى را نمى‌يابيم كه انسان‌ها آن را وضع، آنگاه شارع امضا و تصويب كرده باشد؛ مگر در موارد خاصى كه از طرف پيامبر ثابت شده است.

در تأييد اين مطالب همين بس كه در تمامى فصول و بخش‌هاى اذان، از تكبير گرفته تا تهليل، صبغه الهى و گوارايى كلام و بلندى معانى را مى‌توان ديد كه شعور انسان را به مفاهيمى والاتر و اصيل‌تر از آنچه عقل انسان‌ها مى‌تواند درك كند رهنمون مى‌شوند. چنانچه اذان و اقامه منبعى غير از وحى داشت، از چنين گوارايى و صبغه الهى برخوردار نبود.

بنابراين، هر مسلمان چاره‌اى جز پذيرفتن اين دو امر ندارد:

(٥) المحاسن، ص٤٨، شماره٦٨