فقه اهل بیت علیهم السلام - فارسی - موسسه دائرة المعارف فقه اسلامی - الصفحة ١٨٢ - سيرى در كتاب العناوين(٢) محمد رحمانى
عنوان٨٨
در اين عنوان از امورى كه در آنها حريّت (آزاد بودن) شرط است، بحث مىشود، امااز آنجا كه اين بحث در حال حاضرموضوع ندارد حتى اشاره اجمالى بدان نيز بى فايدهاست.
عنوان٨٩
در اين عنوان از احتمالهايى كه نسبت به ضمان شخص مملوك(عبد) داده مىشود، گفت و گو شده است. اين بحث نيز اكنون موضوع ندارد.
عنوان٩٠
در اين عنوان از قاعده رفع تكليف از شخص مُكرَه و موارد استثناء، بحث مىكند. ايشان مىفرمايد:اختيار در برابر اكراه، شرط تمام تكاليف است. بنابر اين شخص مكره نسبت به ترك واجب يا انجام حرام هيچ گونه تكليفى ندارد. از اين قاعده مواردى استثناء شده است. از جمله:
١ـ اكراه بر كشتن نفس محترمه. زيرا به استناد نص و اجماع در مورد جان انسان تقيه راه ندارد. مرحوم شيخ افزون بر قتل نفس محترمه، وارد كردن جراحت را نيز اضافه كرده است.ولى مشهور بر خلاف شيخ تمثّى كردهاند زيرا معتقدند متبادراز نبودن تقيه در دماء، قتل است نه جرح.
عنوان٩١
ايشان مىفرمايند: ايمان(شيعه بودن) و اسلام شرط تكليف نيست. زيرا ادله تكاليف اطلاق دارد. پس مقتضى تكليف براى اهل كفر و معتقدان به مذاهب ديگر بوده نداشتن اسلام و ايمان مانعبه حساب نمىآيد.