پيام امام امير المومنين(ع) - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٥٣ - شرح و تفسير قبالهاى بىنظير
فرزندانشان به يادگار بگذارند.
سپس امام عليه السلام در ادامه اين قباله مىفرمايد: «اينها همان كسانى هستند كه همگى به پاى حساب و محل ثواب و عقاب، رانده مىشوند در آن هنگام كه فرمان داورى الهى صادر مىشود و بيهودهكاران در آنجا زيان مىبينند»؛ (إِشْخَاصُهُمْ [١] جَمِيعاً إِلَى مَوْقِفِ الْعَرْضِ وَ الْحِسَابِ، وَ مَوْضِعِ الثَّوَابِ وَ الْعِقَابِ: إِذَا وَقَعَ الْأَمْرُ بِفَصْلِ الْقَضَاءِ «وَ خَسِرَ هُنالِكَ الْمُبْطِلُونَ»). [٢]
(اشخاصهم) مطابق تفسير بالا مبتداست و (الى موقف الارض) به منزله خبر [٣] ولى جمعى از مفسران نهجالبلاغه (اشخاص) را مبتداى مؤخر دانستهاند و جمله (فعلى مبلبل اجسام الملوك ...) را خبر مقدم، بنابراين مفهوم جمله چنين مىشود:
فرشتههاى مرگ كه اجسام پادشاهان را به لرزه در آوردند و ارواح آنها را قبض كردند و سلطنتشان را به زوال كشيدند بر آنهاست كه مسئولان كشف فساد در املاك دنيوى را در قيامت به پاى حساب و ميزان اعمال بكشانند.
آرى تمام قدرتها رو به زوال مىرود و تمام ثروتها و املاك به جا مىماند و همه انسانها از جام مرگ مىنوشند و در قيامت در پاى حساب حاضر مىشوند.
در پايان اين قباله- مانند قبالههاى مردم دنيا- امام عليه السلام اشاره به شهود اين معامله معنوى مىكند و مىفرمايد: «شاهد اين سند عقل است آنگاه كه از تحت تأثير هوا و هوس خارج شود و از علايق دنيا به سلامت بگذرد»؛ (شَهِدَ عَلَى ذَلِكَ الْعَقْلُ إِذَا خَرَجَ مِنْ أَسْرِ الْهَوَى وَسَلِمَ مِنْ عَلَائِقِ الدُّنْيَا).
[١]. «اشخاص» به معناى احضار كردن، فرستادن و راندن است و در عبارت بالا مناسب، همان معناى اولاست.
[٢]. غافر، آيه ٧٨.
[٣]. از جمله قراينى كه اين نظر را تأييد مىكند دو قرينه زير است:
الف) در كتاب دستور معالم الحكم ابن سلامة، ص ١٣٧ نامه فوق را تا عبارت «و تبع و حمير» پايان داده بى آنكه جمله «اشخاصهم ...» را آورده باشد در حالى كه نامه را ادامه داده است.
ب) در كتاب حلية الالياء، ج ٨، ص ١٠٢ جمله اشخاصهم را به اين صورت آورده است: (و اشخصهم ...) كه نشان مىدهد جمله مستقلى است جداى از جملههاى سابق.