پيام امام امير المومنين(ع) - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٥١١ - شرح و تفسير انگيزه من براى نوشتن اين وصيتنامه

است؛ هر بذرى در آن پاشيده شود آن را مى‌پذيرد»؛ (وَ إِنَّمَا قَلْبُ الْحَدَثِ كَالْأَرْضِ الْخَالِيَةِ مَا أُلْقِيَ فِيهَا مِنْ شَيْ‌ءٍ قَبِلَتْهُ).

اين امر بارها به تجربه رسيده است و حتى روايتى است كه به صورت ضرب المثل در آمده كه «العلم فى الصغر كالنقش فى الحجر؛ تعليماتى كه در كودكى (و جوانى) داده مى‌شود همچون نقشى است كه بر سنگ بزنند (نقشى است ثابت، عميق و پايدار. سپس بر آن افزوده‌اند كه) و التعلم فى الكبر كالخط على الماء؛ فراگيرى در بزرگسالى همچون نقشى است كه بر آب زنند (نقشى است گذرا و ناپايدار)».

آن گاه دو دليل ديگر بر آن مى‌افزايد مى‌فرمايد: «به همين دليل به تعليم و تأديب تو مبادرت ورزيدم پيش از آنكه قلبت سخت شود و فكرت به امور ديگر مشغول گردد»؛ (فَبَادَرْتُكَ بِالْأَدَبِ قَبْلَ أَنْ يَقْسُوَ قَلْبُكَ، وَيَشْتَغِلَ لُبُّكَ).

در واقع امام عليه السلام براى انتخاب اين سن و سال جهت پند و اندرز، سه دليل بيان فرموده است: آماده بودن قلب جوان براى پذيرش، عدم قساوت به سبب عدم آلودگى به گناه و عدم اشتغال ذهن به مشكلات زندگى و حيات و هر كدام از اين سه به تنهايى براى انتخاب اين زمان كافى است تا چه رسد به اينكه همه اين جهات جمع باشد.

سپس امام عليه السلام مى‌افزايد: «همه اينها براى آن است كه با تصميم جدى به استقبال امورى بشتابى كه انديشمندان و اهل تجربه تو را از طلب آن بى‌نياز ساخته، زحمت آزمون آن را كشيده‌اند تا نيازمند به طلب و جستجو نباشى و از تلاش بيشتر آسوده خاطر گردى»؛ (لِتَسْتَقْبِلَ بِجِدِّ رَأْيِكَ مِنَ الْأَمْرِ مَا قَدْ كَفَاكَ أَهْلُ التَّجَارِبِ بُغْيَتَهُ‌ [١] وَ تَجْرِبَتَهُ، فَتَكُونَ قَدْ كُفِيتَ مَئُونَةَ الطَّلَبِ، وَ عُوفِيتَ مِنْ عِلَاجِ التَّجْرِبَةِ).

[١]. «بغية» به معناى طلب و تقاضا از ريشه «بغى» بر وزن «نفى» گرفته شده كه به گفته راغب در مفردات گاهى‌بار مثبت دارد كه طلب خيرات است و گاه بار منفى كه تجاوز از حد عدالت و تمايل به ظلم و باطل است.