دستگاه‌هاى عظيم توليدى است و خوف عامل بازدارنده در برابر طغيان‌ها و حركات بى‌رويه است. همان گونه كه وسيله نقليه فاقد موتور، از حركت باز مى‌ماند و فاقد ترمز در برابر پرتگاه‌ها و جاده‌هاى خطرناك ايمنى ندارد، اين دو در وجود هر انسانى بايد به صورت متعادل باشند تا هم به سوى طاعات حركت كند و هم از معاصى خوددارى نمايد.

اهميت اين دو به اندازه‌اى است كه در حديثى از امام صادق عليه السلام مى‌خوانيم: در وصاياى لقمان مطالب شگفت‌انگيزى بود از جمله اينكه به فرزندش چنين گفت: از خداوند متعال آن گونه خائف باش كه اگر تمام نيكى‌هاى جن و انس را به جا آورده باشى، از عذاب او (به علت پاره‌اى از لغزش‌ها) ترسان باشى و رجاى تو نسبت به خداوند بايد آن گونه باشد كه اگر معاصى جن و انس را انجام داده باشى اميد به رحمت او داشته باشى. هنگامى كه امام صادق عليه السلام اين حديث را از لقمان نقل كرد فرمود: پدرم چنين مى‌گفت: «إِنَّهُ لَيْسَ مِنْ عَبْدٍ مُؤْمِنٍ إِلَّا [وَ] فِي قَلْبِهِ نُورَانِ نُورُ خِيفَةٍ وَ نُورُ رَجَاءٍ لَوْ وُزِنَ هَذَا لَمْ يَزِدْ عَلَى هَذَا وَ لَوْ وُزِنَ هَذَا لَمْ يَزِدْ عَلَى هَذَا؛ هيچ بنده مؤمنى نيست مگر اينكه كه در قلبش دو نور است نور خوف و نور رجا اگر اين يكى را وزن كنند ذره‌اى از آن يكى افزون‌تر نيست و اگر آن ديگر را وزن كنند ذره‌اى از اين زيادتر نخواهد بود». [١]

ابن ابى الحديد بعد از آنكه در شرح عبارت امام عليه السلام مى‌گويد: امام عليه السلام به محمد بن ابى‌بكر دستور مى‌دهد كه حسن ظن به خدا و خوف از او را در خود جمع كند و اين مقام والايى است كه جز صالحان آماده به آن نمى‌رسند حديثى را از امام على بن الحسين عليهما السلام نقل مى‌كند كه فرمود: «لو انزل اللَّه عز و جل كتابا انه معذب رجلا واحدا لرجوت ان اكونه او انه راحم رجلا واحدا لرجوت ان اكونه؛ اگر خداوند متعال آيه‌اى نازل كند كه يك نفر را در عالم عذاب مى‌كند، از آن بيم دارم‌

[١]. كافى، ج ٢، ص ٦٧، باب الخوف و الرجاء، ح ١.