در ضمن از مجموع اين كلام، اين مطلب استفاده مى‌شود كه در پرداخت زكات هم مى‌توان قيمت را محاسبه كرد (به قرينه تعبير به ذهب و فضه كه در آغاز اين كلام آمد) زيرا سخن تنها از زكات درهم و دينار نيست، بلكه منظور مطلق زكات است) و هم مى‌توان از عين مالى كه زكات به آن تعلق گرفته پرداخت.

اين نكته قابل توجّه است كه در روايات اسلامى و كلمات فقهاحيوانات ممتاز؛ مانند گوسفند پروارى و شترهاى پرارزش و حيوان باردار و حيوانات نر كه براى بارور ساختن حيوانات ماده از آنها استفاده مى‌شود، استثنا شده‌اند؛ يعنى مأمور جمع‌آورى زكات براى جلب محبّت صاحبان اين اموال، نخبه‌ها را به خودشان واگذار مى‌كند تا زكات را با طيب خاطر بپردازند. [١]

آن گاه امام عليه السلام دستور مى‌دهد كه پنج نوع از حيواناتى كه به نحوى ناقص و كم‌ارزش هستند به عنوان زكات انتخاب نشود؛ مى‌فرمايد: «هرگز حيوان مسن و فرتوت و دست و پا شكسته و بيمار و معيوب را به عنوان زكات نپذير»؛ (وَ لَا تَأْخُذَنَّ عَوْداً وَ لَا هَرِمَةً وَ لَا مَكْسُورَةً وَ لَا مَهْلُوسَةً [٢]، وَ لَا ذَاتَ عَوَارٍ). [٣]

با توجّه به اينكه «عود» و «هرم» هر دو به معناى حيوان پير است، به نظر مى‌رسد كه «عود» حيوانى است كه سنّى از آن گذشته و «هرم» به معنى پير و فرتوت است يعنى چيزى فراتر از حيوان مسن.

«مهلوسه» گاه به معناى حيوان بيمار مسلول و گاه به معناى هر گونه حيوان‌

[١]. به جواهر الكلام، ج ١٥، ص ١٦٠ مراجعه شود.

[٢]. «مهلوسة» از ريشه «هلاس» بر وزن «غبار» و «هلس» بر وزن «درس» به معناى بيمارى سل است، بنابراين «مهلوس» همان حيوان مبتلا به اين بيمارى است ولى گاه اين واژه به معناى هر گونه بيمارى به كار مى‌رود.

بعضى از ارباب لغت نيز هلاس را به معناى بيمارى‌هايى كه سبب لاغرى مى‌شود گرفته‌اند و از آنجايى كه بيمارى سل شخص مبتلا را كاملا لاغر مى‌كند، در مورد اين بيمارى به كار رفته است.

[٣]. «عوار» از ريشه «عار» و «عور» بر وزن «غور» گرفته شده و به معناى عيب است و از آنجا كه آشكار ساختن آلت جنسى مايه عيب است به آن «عورة» اطلاق شده است اين واژه در مورد خانه بى‌حفاظ و لباس معيوب نيز به كار مى‌رود.