پيام امام امير المومنين(ع) - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٦٥٠ - شرح و تفسير در برابر بدىها نيكى كن!

بندى»؛ (وَ إِيَّاكَ أَنْ تَضَعَ ذَلِكَ فِي غَيْرِ مَوْضِعِهِ، أَوْ أَنْ تَفْعَلَهُ بِغَيْرِ أَهْلِهِ).

تفاوت جمله‌ «وَ إِيَّاكَ أَنْ تَضَعَ ...» و جمله‌ «أَوْ أَنْ تَفْعَلَهُ ...» در اين است كه جمله دوم به افراد نااهل و لجوج و كينه‌توز اشاره دارد كه نيكى در برابر بدى آنها سبب جرأت و جسارتشان مى‌شود و مانند «ترحم بر پلنگ تيز دندان» است؛ ولى جمله اوّل ناظر به كسانى است كه چنين حالتى ندارند؛ اما نيكى‌هاى مكرر در برابر بى‌مهرى‌هاى آنها اى بسا سبب اشتباهشان مى‌شود و خيال مى‌كنند كار خوبى انجام داده‌اند.

تعبير به «احْمِلْ» در آغاز اين توصيه اشاره به اين است كه خوبى كردن در برابر بدى گر چه براى انسان مشكل است؛ ولى بايد آن را بر خود تحميل كرد.

حضرت در دومين توصيه مى‌فرمايد: «هرگز دشمن دوست خود را به دوستى مگير كه با اين كار به دشمنى با دوست خود برخاسته‌اى»؛ (لَا تَتَّخِذَنَّ عَدُوَّ صَدِيقِكَ صَدِيقاً فَتُعَادِيَ صَدِيقَكَ).

اين عملى منافقانه است كه انسان هم با دوستش دوستى كند و هم با دشمن دوستش؛ اين روش كسانى است كه دوستى صادقانه ندارند و هدفشان اين است كه از هر كسى بهره بگيرند و در اين راه از كارهاى ضد و نقيض نيز پروا ندارند.

البته اين در جايى است كه دشمنى دشمن ظالمانه باشد نه آنجا كه دوست ما كار خلافى كرده و كار خلافش سبب دشمنى افرادى شده است.

نيز اين سخن در جايى است كه هدف از طرح دوستى با دشمنِ دوست اصلاح ميان آنها نبوده باشد كه اگر اين كار به منظور اصلاح ذات البين باشد نه تنها زشت و ناپسند نيست، بلكه كارى بسيار شايسته است.

شايان توجّه است كه اندرز امام عليه السلام در اينجا تنها درباره اشخاص صادق نيست، بلكه درباره گروه‌ها و ملت‌ها و دولت‌ها نيز صادق است، هر چند در دنياى امروز بسيارند دولت‌هايى كه با طرفين دعوا طرح دوستى مى‌ريزند بى‌