پيام امام امير المومنين(ع) - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٦٤٨ - شرح و تفسير در برابر بدىها نيكى كن!

خشم خود را جرعه جرعه فرو بر كه من جرعه‌اى شيرين‌تر و خوش عاقبت‌تر و لذت‌بخش‌تر از آن نديدم.

با كسى كه با تو به خشونت رفتار مى‌كند نرمى كن كه اميد مى‌رود به زودى در برابر تو نرم شود. با دشمن خود با فضل و كرم رفتار كن كه در اين صورت از ميان دو پيروزى (پيروزى از طريق خشونت و پيروزى از طريق محبّت) شيرين‌ترين را برگزيده‌اى. اگر خواستى پيوند برادرى و رفاقت را قطع كنى جايى براى آشتى بگذار كه اگر روزى خواست باز گردد بتواند. كسى كه درباره تو گمان نيكى ببرد با عمل گمانش را تصديق كن.

شرح و تفسير در برابر بدى‌ها نيكى كن!

امام عليه السلام در اين بخش از وصيّت‌نامه وظيفه انسان را در برابر دوستانش ضمن چند توصيه بيان مى‌فرمايد؛ نخست مى‌گويد: «در برابر برادر دينى خود (اين امور را بر خويش تحميل كن:) به هنگام قطع رابطه از ناحيه او، تو پيوند برقرار نما و در زمان قهر و دوريش به او نزديك شو، در برابر بخلش، بذل و بخشش و به وقت دورى كردنش نزديكى اختيار كن، به هنگام سخت‌گيريش نرمش و به هنگام جرم عذرش را بپذير آن گونه كه گويا تو بنده او هستى و او صاحب نعمت توست»؛ (احْمِلْ نَفْسَكَ مِنْ أَخِيكَ عِنْدَ صَرْمِهِ‌ [١] عَلَى‌ الصِّلَةِ، وَ عِنْدَ صُدُودِهِ‌ [٢] عَلَى‌ اللَّطَفِ‌ [٣] وَ الْمُقَارَبَةِ، وَ عِنْدَ جُمُودِهِ‌ [٤] عَلَى‌ الْبَذْلِ، وَ عِنْدَ تَبَاعُدِهِ عَلَى‌ الدُّنُوِّ، وَ عِنْدَ

[١]. «صرم» به معناى قطع كردن و بريدن و جدا ساختن، در اينجا به قطع رابطه با ديگرى اشاره دارد. نقطه مقابل آن صله و برقرار ساختن پيوند است.

[٢]. «صدود» مصدر و به معناى منع كردن است.

[٣]. «اللَّطَف» بر وزن «شرف» و در بعضى از نسخ بر وزن «قفل» آمده و به معناى محبّت كردن و نيكى نمودن است.

[٤]. «جمود» در اينجا به معناى بخل است، نقطه مقابل بذل.