پيام امام امير المومنين(ع) - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٥٥٢ - ٢ آغاز خلقت و دوام فيض

انسان اشاره مى‌كند و اينكه عمل شيطان در واقع دشمنى، كينه و دورى از ذكر خدا و ترك نماز است.

در مورد روزه نيز فرموده‌اند: «صُومُوا تَصِحُّوا؛ روزه بگيريد جسم شما سالم مى‌شود» [١] و در جاى ديگر به بيان فلسفه روزه پرداخته مى‌فرمايد: «لَعَلَّكُمْ تَتَّقُون‌». [٢]

در حقيقت تمام رواياتي كه در باب علل‌الشرايع وارد شده، دليل روشني بر اين مدعاست.

٢. آغاز خلقت و دوام فيض‌

همان گونه كه از تعبيرات گوياى امام عليه السلام در اين بخش از نامه روشن شد، ذات پاك خداوند سرآغاز همه چيز است بى آنكه آغازى و سرانجام همه چيز است بى آنكه پايانى داشته باشد. ازاين معنا به ازليت و ابديت تعبير مى‌شود. در اينجا اين سؤال پيش مى‌آيد كه آيا مخلوقات، حدوث زمانى دارند؛ يعنى زمانى بوده كه خداوند بوده است و مخلوقى وجود نداشته؟ (البته تعبير به زمان نيز از باب تسامح است، زيرا زمان خودش يا مخلوق است يا نتيجه حركت در مخلوقات) آن گونه كه آمده است: «كان اللَّه و لم يكن معه شى‌ء» [٣] اگر چنين باشد مسأله دوامِ فيض زير سؤال مى‌رود و مفهومش اين است كه زمانى بوده كه خداوند فياض فيضى نبخشيده است در حالى كه مى‌دانيم فيض لازمه ذات پروردگار است و نبودنش نقصى محسوب مى‌شود.

پاسخ اين سؤال آن است كه جهان حدوث ذاتى دارد؛ يعنى اگر بگوييم هميشه مخلوقى وجود داشته، آن مخلوق هم مستند به ذات پاك او و وابسته به‌

[١]. بحارالانوار، ج ٥٩، ص ٢٦٧، ح ٤٦.

[٢]. بقره، آيه ١٨٣.

[٣]. بحارالانوار، ج ٥٤، ص ٢٣٨.