پيام امام امير المومنين(ع) - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٥١٦ - شرح و تفسير سايه استفاده از عمر طولانى در تجارب ديگران

شرح و تفسير سايه استفاده از عمر طولانى در تجارب ديگران‌

امام عليه السلام در آغاز اين بخش از وصيّت‌نامه به نكته بسيار مهمى اشاره مى‌كند و آن اهمّيّت مطالعه و بررسى تاريخ پيشينيان است؛ آنچه از اعمال آنها به ما رسيده و از اخبار آنها در اختيار ما قرار گرفته و آنچه در آثار بازمانده از آنها: كاخ‌هاى ويران شده، قبرهاى خاموش، ثروت‌هاى به جا مانده و ...) باقى است مى‌فرمايد:

«پسرم گر چه من به اندازه همه كسانى كه پيش از من مى‌زيستند عمر نكرده‌ام اما در رفتار آنها نظر افكندم و در اخبارشان تفكر نمودم و در آثار بازمانده از آنان به سير و سياحت پرداختم تا بدانجا كه (بر اثر اين آموزش‌ها) همانند يكى از آنها شدم بلكه گويى بر اثر آنچه از تاريخشان به من رسيده با همه آنها از اوّل تا آخرشان بوده‌ام»؛ (أَيْ بُنَيَّ، إِنِّي وَ إِنْ لَمْ أَكُنْ عُمِّرْتُ عُمُرَ مَنْ كَانَ قَبْلِي، فَقَدْ نَظَرْتُ فِي أَعْمَالِهِمْ، وَ فَكَّرْتُ فِي أَخْبَارِهِمْ، وَ سِرْتُ فِي آثَارِهِمْ؛ حَتَّى‌ عُدْتُ كَأَحَدِهِمْ، بَلْ كَأَنِّي بِمَا انْتَهَى‌ إِلَيَّ مِنْ أُمُورِهِمْ قَدْ عُمِّرْتُ مَعَ أَوَّلِهِمْ إِلَى آخِرِهِمْ).

اشاره به اينكه زندگى چيزى جز تجربه نيست. اگر كسى از تجارب ديگران بهره بگيرد، در اعمال آنها و نتايجى كه از عملشان گرفتند دقت كند و در اخبار عبرت‌انگيزى كه از آنها به يادگار باقى مانده بينديشد و در آثار بازمانده از آنان با ديده عبرت‌بين بنگرد، عمرى به درازاى تمام تاريخ بشريت پيدا مى‌كند و گويى از روز اوّل خلقت آدم تا كنون زنده بوده است.

آن گاه امام عليه السلام مى‌افزايد: « (من همه اينها را بررسى كردم سپس) قسمت زلال و مصفاى آن را از بخش كدر و تيره باز شناختم و سود و زيانش را دانستم. سپس از ميان همه آنها از هر امرى گُزيده‌اش را براى تو برگرفتم و از ميان (زشت و زيباى) آنها زيبايش را براى تو انتخاب نمودم و مجهولاتش را از تو دور داشتم»؛