پيام امام امير المومنين(ع) - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٤٨٥ - ١ حيات و آبادى قلب

روح نباتى، روح حيوانى نيز دارد و كمترين آسيب به آن، انسان را ناراحت مى‌كند. اما روح انسانى كه اثر بارز آن درك و شعور و ابتكار و خلاقيت و تجزيه و تحليل مسايل مختلف است، حقيقتى است اضافه بر روح نباتى و حيوانى. البته افرادى هستند كه روح چهارمى نيز دارند كه از آن به روح القدس تعبير مى‌شود.

حقايقى را درك مى‌كنند كه افراد عادى از آن بى‌خبرند (روح القدس گاهى اشاره به جبرئيل است و گاهى به فرشته اعظم از او) تعبيرى كه در بعضى روايات به «روح الايمان» است، شايد اشاره به همين مرتبه عالى روح انسانى باشد.

در حديث از پيغمبر اكرم صلى الله عليه و آله مى‌خوانيم: «اذا زنى الرجل فارقه روح الايمان؛ هنگامى كه كسى زنا كند روح ايمان از او جدا مى‌شود (مگر اينكه توبه كند و جبران نمايد)». [١]

در بعضى از روايات روح القدس مرتبه بالاترى از روح ايمان شمرده شده و تعبير به ارواح پنج‌گانه در آن آمده است. [٢]

سخن در روح انسانى است كه گاه به اندازه‌اى قوى مى‌شود كه همه وجود انسان را روشن مى‌سازد و گاه به قدرى ضعيف مى‌شود كه به آن مرده مى‌گويند.

امام مجتبى حسن بن على عليهما السلام مى‌فرمايد: «التَّفَكُّرُ حَيَاةُ قَلْبِ الْبَصِيرِ؛ تفكر موجب زنده شدن قلب بيناست». [٣] در حديث ديگرى از آن حضرت مى‌خوانيم: «عَلَيْكُمْ بِالْفِكْرِ فَإِنَّهُ حَيَاةُ قَلْبِ الْبَصِيرِ وَمَفَاتِيحُ أَبْوَابِ الحِكْمَةِ؛ بر شما باد به انديشيدن كه موجب حياة قلبِ بينا مى‌شود و كليد درهاى دانش است». [٤]

در مقابل آن از پيغمبر اكرم صلى الله عليه و آله نقل شده است: «أَرْبَعٌ يُمِتْنَ الْقَلْبَ: الذَّنْبُ عَلَى الذَّنْبِ وَ كَثْرَةُ مُنَاقَشَةِ النِّسَاءِ يَعْنِي مُحَادَثَتَهُنَّ وَ مُمَارَاةُ الْأَحْمَقِ ... وَ مُجَالَسَةُ الْمَوْتَى‌

[١]. كافى، ج ٢، ص ٢٨٠، باب الكبائر، ح ١١.

[٢]. همان مدرك، ص ٢٨٢، باب الكبائر، ح ١٦.

[٣]. ميزان الحكمة، ح ١٧٠٣٠.

[٤]. همان مدرك، ح ١٧٠٣١.