پيام امام امير المومنين(ع) - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٤٦٤ - شرح و تفسير اين نامه از سوى چه كسى، و به چه كسى است؟

الْغُرُورِ، وَ غَرِيمِ الْمَنَايَا، وَ أَسِيرِ الْمَوْتِ، وَ حَلِيفِ‌ [١] الْهُمُومِ، وَ قَرِينِ الْأَحْزَانِ، وَ نُصُبِ الْآفَاتِ، وَ صَرِيعِ الشَّهَوَاتِ، وَ خَلِيفَةِ الْأَمْوَاتِ).

نخستين وصفى كه امام عليه السلام در اينجا براى فرزندش- و به بيان ديگر براى همه انسانها- ذكر مى‌كند اين است كه او در اين جهان به دنبال امورى مى‌رود كه قابل وصول نيست، زيرا انسان دنيايى خالى از هر گونه مشكلات و ناراحتى‌ها و ناكامى‌ها مى‌خواهد در حالى كه طبيعت دنيا آميخته با مشكلات و رنج‌ها و مصائب است «الْمُؤَمِّلِ مَا لَا يُدْرِكُ‌».

جمله «السَّالِكِ سَبِيلَ مَنْ قَدْ هَلَكَ‌» مفهومش اين است كه همه انسان‌ها در طريقى گام مى‌نهند كه انتهاى آن مرگ و هلاكت است، همان گونه كه قرآن مى‌گويد: «كُلُّ نَفْسٍ ذَائِقَةُ الْمَوْتِ» [٢] و هيچ گونه استثنايى هم براى آن ذكر نمى‌كند.

جمله «غَرَضِ الْأَسْقَامِ‌» در واقع توضيحى است براى آنچه گذشت، زيرا انسان خواه ناخواه در اين جهان هدف انواع بيمارى‌هاست؛ در كودكى و جوانى به شكلى و در پيرى به شكلى ديگر.

تعبير به «وَ رَهِينَةِ الْأَيَّامِ‌» با توجّه به اينكه «رهينه‌» معناى گروگان و اسير دارد اشاره به اين است كه انسان همواره در چنگال روزها گرفتار است و گذشت زمان او را با خود مى‌برد؛ بخواهد يا نخواهد. در پايان عمر نيز وى را رها مى‌سازد و به قبر مى‌سپرد.

تعبير به «وَ رَمِيَّةِ الْمَصَائِبِ‌» با توجّه به اينكه «رميّه‌» به معناى چيزى است كه وسيله نشانه‌گيرى براى پرتاب تيرها مى‌شود اشاره به اين است كه مصيبت‌ها كه در جان و مال و بستگان و دوستان و عزيزان رخ مى‌دهد از هر سو او را نشانه‌گيرى كرده‌اند. كسى را نمى‌يابيم كه در عمرش به مصائب مختلفى گرفتار

[١]. «حليف» به معناى هم‌پيمان از ريشه «حلف» بر وزن «حرف» به معناى سوگند و پيمان گرفته شده است.

[٢]. آل عمران، آيه ١٨٥.