پيام امام امير المومنين(ع) - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٤٥ - شرح و تفسير اين خانه را از كجا آوردهاى؟!

تعبير به «شاخص» از ماده شخوص به معناى مسافرت گرفته شده و مفهوم جمله اين است: تو را به صورت مسافرى به عالم ديگر مى‌فرستند.

بعضى نيز احتمال داده‌اند كه «شاخص» به معناى چيزى است كه آشكارا ديده مى‌شود و انسان هنگامى كه از دنيا مى‌رود روى دستها و شانه‌ها به صورت آشكار به سوى قبرش برده مى‌شود و نيز اين احتمال داده شده كه يكى از معانى شخوص خيره شدن چشم است و اشاره به اين است كه بسيارى هنگام مردن چشمهاى آنها باز و بى‌حركت مى‌ماند گويى به نقطه‌اى خيره شده‌اند؛ ولى معناى اوّل از همه مناسب‌تر است. جمله‌ «وَ يُسْلِمَكَ إِلَى قَبْرِكَ خَالِصاً» اشاره به اين است كه انسان چيزى از اموال دنيا جز كفن با خود به گور نمى‌برد.

البته اينها همه در صورتى است كه خانه را از مال حلال و طيب و طاهر خريده باشد و اگر از مال حرام يا مشكوك باشد، مصيبت بزرگتر است، لذا امام عليه السلام در ادامه اين سخن به اين نكته اشاره كرده مى‌فرمايد: «اى شريح نگاه كن نكند اين خانه را از غير مال خود خريده باشى يا بهاى آن را از غير مال حلال پرداخته باشى كه هم دنيا را از دست داده‌اى و هم آخرت را»؛ (فَانْظُرْ يَا شُرَيْحُ لَا تَكُونُ ابْتَعْتَ هَذِهِ الدَّارَ مِنْ غَيْرِ مَالِكَ‌ [١]، أَوْ نَقَدْتَ الثَّمَنَ مِنْ غَيْرِ حَلَالِكَ! فَإِذَا أَنْتَ قَدْ خَسِرْتَ دَارَ الدُّنْيَا وَ دَارَ الْآخِرَةِ).

در تفاوت ميان جمله‌ «مِنْ غَيْرِ مَالِكَ» و جمله‌ «مِنْ غَيْرِ حَلَالِكَ» با اينكه ظاهراً مضمون يكى است، ممكن است گفته شود: اولى اشاره به چيزى است كه ظاهراً جزء اموال شخص نيست مثلًا شريح خانه‌اى را كه خريده قيمت آن را از بيت‌المال بردارد و بپردازد، چيزى كه ظاهراً و واقعاً مال او نيست؛ اما «مِنْ غَيْرِ حَلَالِكَ» اشاره به اموالى است كه ظاهراً مال اوست و در اختيار اوست؛ ولى از طريق‌

[١]. در بعضى از نسخ «من غير مالكها» آمده كه اشاره به همان غصبى بودن است؛ ولى با توجّه به جمله «من غير حلالك» به نظر مى‌رسد كه كاف در «غير مالك» خطاب باشد.