پيام امام امير المومنين(ع) - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٤٤٢ - شرح و تفسير خاموش كردن آتش فتنه در بصره

شرح و تفسير خاموش كردن آتش فتنه در بصره‌

امام عليه السلام در اين نامه كوتاه و پر معنا و بسيار حساب شده براى خاموش كردن آتش فتنه معاويه در بصره بر دو اصل تكيه مى‌كند: نخست تهديد بسيار كوبنده‌اى نسبت به پيمان شكنان دارد و به آنها ياد آور مى‌شود كه اگر دست از فتنه‌گرى بر ندارند با لشكرى انبوه به سراغ آنها مى‌آيد و چنان آنان را در هم مى‌كوبد كه جنگ جمل را فراموش كنند. سپس بر اصل رحمت و عطوفت نسبت به كسانى كه وفادارند يا از كرده خود پشيمانند تكيه مى‌فرمايد و به آنها بشارت مى‌دهد كه جان و مال و عرضشان محفوظ خواهد بود.

در آغاز مى‌فرمايد: «پراكندگى شما (از اطراف من) و دشمنى و پيمان‌شكنى شما (در آستانه جنگ جمل) چيزى نبود كه شما از آن آگاه نباشيد ولى من مجرمان شما را عفو كردم و شمشير را از فراريان برداشتم و كسانى را كه به جانب من آمدند پذيرفتم (و از تقصيرشان در گذشتم)»؛ (وَ قَدْ كَانَ مِنِ انْتِشَارِ حَبْلِكُمْ‌ [١] شِقَاقِكُمْ‌ [٢] مَا لَمْ تَغْبَوْا [٣] عَنْهُ، فَعَفَوْتُ عَنْ مُجْرِمِكُمْ، وَ رَفَعْتُ السَّيْفَ عَنْ مُدْبِرِكُمْ، وَ قَبِلْتُ مِنْ مُقْبِلِكُمْ).

در واقع امام عليه السلام با اين سخنان خود، سمپاشى معاويه و گروه طرفداران او را خنثى مى‌كند. او تصميم داشت با يادآورى خاطره جنگ جمل آنها را بر ضد امام عليه السلام بشوراند ولى امام عليه السلام با يادآورى خاطره آن جنگ مى‌خواهد آتش فتنه و فساد را خاموش كند مى‌فرمايد: شما پيمان‌شكنى كرديد و بر ضد من قيام كرديد؛ ولى پس از شكست نه فرمان قتل عام دادم و نه اجازه تعقيب مجرمان؛ فرمان عفو

[١]. «حبل» به معناى ريسمان و طناب است. و جمله «انتشار حبلكم» كنايه از پراكندگى جمعيت است.

[٢]. «شقاق» در اصل به معناى عداوت و دشمنى است و در اينجا به معناى پيمان‌شكنى و ترك در بيعت است.

[٣]. «تغبوا» از ريشه «غباوت» به معناى جهل و غفلت است بنابراين «لم تغبوا عنه» يعنى از آن غافل و بى‌خبر نيستيد.