پيام امام امير المومنين(ع) - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٣٩٢ - شرح و تفسير چگونه محكوم به داورى مىنشيند؟

ابوسفيان ظاهراً تسليم شديد، بنابراين تو از گردونه اين بحث به كلى خارج هستى كه بخواهى در ميان مهاجران نخستين، قضاوت كنى و درجات آنها را تعيين نمايى.

در چهارمين و آخرين جمله مى‌افزايد: «تو همان كسى هستى كه همواره در بيابان (گمراهى) سرگردانى و از راه راست (و حد اعتدال) به اين طرف و آن طرف حركت مى‌كنى»؛ (وَ إِنَّكَ لَذَهَّابٌ فِي التِّيهِ، رَوَّاغٌ عَنِ الْقَصْدِ).

«تيه» در اصل به معنى سرگردانى است سپس به بيابانى كه راه به جايى نمى‌برد و انسان در آن سرگردان مى‌شود اطلاق شده است همان گونه كه به بيابان سينا كه بنى اسرائيل در آن چهل سال سرگردان بودند، تيه گفته شده.

امام عليه السلام در اين جمله اخير در واقع مسير معاويه را از دو جهت بر خطا مى‌بيند؛ نخست اينكه خود را در يك وادى گرفتار كرده كه در آن راه به جايى نمى‌برد و طريق مقصد نامعلوم است و ديگر اينكه به فرض كه طريق مقصد معلوم باشد، او راه مستقيم را انتخاب نمى‌كند، بلكه از مسير صحيح منحرف مى‌گردد.

«روّاغ‌» صيغه مبالغه از ريشه روغ (بر وزن ذوق) به معنى حركت‌هاى انحرافى است كه گاهى به اين طرف و گاه به آن طرف مى‌روند. مى‌گويند: روباه براى اينكه به دام نيفتد، به اين صورت حركت مى‌كند. امام عليه السلام به مخاطب خود در اينجا مى‌گويد: تو همواره به اين طرف و آن طرف مكارانه مايل مى‌شوى و هرگز در مسير اعتدال حركت نمى‌كنى؛ گاه مدافع صحابه پيغمبر صلى الله عليه و آله مى‌شوى و گاه در مقابل صحابه پيغمبر صلى الله عليه و آله دست به شمشير مى‌برى و به جنگ برمى‌خيزى.