است؛ آنجا كه مى‌فرمايد: «إِنَّمَا الصَّدَقاتُ لِلْفُقَراءِ وَ الْمَساكِينِ وَ الْعامِلينَ عَلَيْها وَ الْمُؤَلَّفَةِ قُلُوبُهُمْ وَ فِى الرِّقابِ وَ الْغارِمينَ وَ فِي سَبيلِ اللَّهِ وَ ابْنِ السَّبيلِ فَرِيضَةً مِّنَ اللَّهِ وَ اللَّهُ عَليمٌ حَكيمٌ‌» و تمام اين مصارف هشتگانه را در سه اصل كلى مى‌توان خلاصه كرد.

نخست نيازمندانند كه شامل فقرا و مساكين و بردگانى كه در زحمتند و بدهكاران و ورشكستگان بدون تقصير و آنها كه در راه مانده‌اند. اين پنج گروه هر يك به نحوى نيازمندند؛ بعضى براى گذران روزانه خود، غذا، لباس و مسكن بعضى براى بدهكارى و بعضى به سبب واماندن در راه و از دست دادن اندوخته‌هاى خود براى سفر (هرچند در وطن خود بى‌نياز و غنى باشند) و بعضى براى نجات از بردگى.

گروه دوم كسانى هستند كه براى جمع‌آورى زكات و حفظ آن و رساندن آن به بيت المال زحمت مى‌كشند كه بايد اجرة المثل كار آنها داده شود.

گروه سوم مصالح عامه مسلمين است؛ هزينه‌هاى جهاد، بناى مساجد، تأسيس مدارس، وسائل تبليغ و آنهايى كه مسلمان نيستند؛ ولى براى تأليف قلوب و جلب محبّت، از زكات كمك‌هايى به آنها داده مى‌شود.

اين گروه‌هاى سه‌گانه كه به صورت هشت مصرف در قرآن مجيد ذكر شده‌اند در واقع در برگيرنده تمام نيازهاى جامعه اسلامى هستند و اگر زكات (و همچنين خمس) به طور دقيق پرداخته شود، قسمت عمده مشكلات مالى حل خواهد شد. همان گونه كه در روايات آمده است كه امام صادق عليه السلام فرمود: «لَوْ أَنَّ النَّاسَ أَدَّوْا زَكَاةَ أَمْوَالِهِمْ مَا بَقِيَ مُسْلِمٌ فَقِيراً مُحْتَاجاً ... وَ إِنَّ النَّاسَ مَا افْتَقَرُوا وَ لَا احْتَاجُوا وَ لَا جَاعُوا وَ لَا عَرُوا إِلَّا بِذُنُوبِ الْأَغْنِيَاء؛ اگر همه مردم زكات اموال خود را بپردازند، مسلمانى فقير و نيازمند باقى نخواهد ماند ... و مردم فقير و محتاج و گرسنه و برهنه نمى‌شوند مگر به سبب گناه ثروتمندان». [١]

[١]. وسائل‌الشيعه، ج ٦، ص ٤، باب ١، ح ٦، از ابواب زكات.