پيام امام امير المومنين(ع) - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٣٠٥ - شرح و تفسير اعتماد به مردم در گردآورى ماليات اسلامى

اين نكته قابل توجّه است كه در اين عبارت روى سه چيز تكيه شده: يكى اينكه مردم بندگان خدا هستند. دوم اينكه جمع‌آورى كننده زكات فرستاده ولىّ اللَّه و خليفة اللَّه است. سوم اينكه آنچه را مى‌خواهد بگيرد حق اللَّه است كه در اموال آنها وجود دارد.

اين تعبيرات قلب هر شنونده‌اى را نرم مى‌كند و او را براى اداى زكات آماده مى‌سازد و تأثير روانى آن تا حدى است كه با عشق و علاقه و شوق زكات را تحويل مى‌دهد. پيش خود فكر مى‌كند كه نماينده ولىّ اللَّه آمده و مرا به عنوان بنده خدا معرفى كرده و از من چيزى جز حق خدا نمى‌خواهد.

جمله «فَهَلْ للَّهِ فِي أَمْوَالِكُمْ‌» به اضافه جمله‌هايى كه بعد از آن مى‌آيد به يكى از مترقى‌ترين روشهاى اخذ ماليات كه گاه در بعضى از مناطق، در دنياى امروز روى آن تكه مى‌شود اشاره دارد و آن اعتماد كردن بر خود مردم است؛ يعنى آنها را امين و راستگو و درستكار شناختن و از خودشان درباره زكات اموالشان توضيح خواستن. تجربه نشان داده است كه اين گونه اعتماد سازى اثر مهمى دارد. بر عكس اگر مردم را دروغ‌گو و خائن فرض كنند و برخورد يك طلب‌كار با يك بدهكار مرموز و نادرست با آنها داشته باشند، سبب مى‌شود كه آنها اموال خود را مخفى سازند و تا آنجا كه ممكن است از پرداختن ماليات اسلامى فرار كنند و به تعبير امروز براى خودشان دو دفتر درست كنند: دفترى براى حساب و كتاب واقعى اموال و دفترى هم براى مأموران ماليات.

اين نكته نيز قابل توجّه است كه در عصر ما و در كشور ما در سالهاى اخير اين روش از سوى مأموران جمع‌آورى ماليات آزمايش شد و نتيجه آن افزايش حجم ماليات بر درآمدها بود.

در روش سنتى ما در مسأله خمس نيز دقيقا مطلب همين گونه است كه مردم باايمان با انگيزه‌هاى الهى به سراغ علماى دينى مى‌روند و اموال خود را دقيقاً