پيام امام امير المومنين(ع) - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ١٦٨ - شرح و تفسير دستورات لازم براى حركت به سوى ميدان نبرد

عَلَى‌ بَرَكَةِ اللَّهِ).

اين سخن اشاره به همان چيزى است كه بارها در قرآن مجيد آمده است كه شب را خداوند مايه آرامش قرار داده: «فالِقُ الْإِصْباحِ وَجَعَلَ اللَّيْلَ سَكَناً»؛ خداوند شكافنده صبح است و شب را مايه آرامش قرار داده است». [١] همين مضمون در سوره يونس، آيه ٦٧، قصص، آيه ٧٣، غافر، آيه ٦١ و در آيات ديگر نيز آمده است.

در اينجا سؤالى مطرح است و آن اينكه قرآن شب را وسيله آسايش و آرامش قرار داده در حالى كه امام عليه السلام سخن از آغاز شب مى‌گويد و سحر را استثنا مى‌كند.

پاسخ اين سؤال با توجّه به يك نكته روشن مى‌شود و آن اينكه منظور از شب تمام شب است به استثناى سحر كه مقدار كمى از آخر شب است. از دستوراتى كه درباره نماز شب داده شده به خوبى استفاده مى‌شود كه آخر شب مستثناست، لحظه بيدارى و هشيارى و حركت و جديّت و استغفار و توبه است همان گونه كه در آيه قرآن آمده است: «وَ الْمُسْتَغْفِرِينَ بِالْأَسْحَارِ». [٢]

از اينكه امام عليه السلام روى اوّل شب تكيه مى‌كند به نظر مى‌رسد علت آن است كه بسيارى عادت دارند كارى را كه از عصر شروع كرده‌اند تا مدتى از شب ادامه دهند، امام عليه السلام مى‌فرمايد: شب كه آغاز شد توقف كنيد و به نماز بايستيد و سپس استراحت كنيد.

جمله «رَوِّحْ ظَهْرَكَ‌» به عقيده بعضى از مفسران اشاره به استراحت دادن مركب‌هاى سوارى مانند اسب است و بعضى آن را اشاره به شتران باركش مى‌دانند كه نيازهاى لشكر را با خود به سوى ميدان جنگ مى‌برد و مانعى ندارد كه هر دو در اين جمله مراد باشد.

[١]. انعام، آيه ٩٦.

[٢]. آل‌عمران، آيه ١٧.