پيام امام امير المومنين(ع) - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ١٥٩ - شرح و تفسير آرايش صحيح لشكر

امام عليه السلام در بيان دليل اين دستور به دو نكته اشاره مى‌كند؛ نخست اينكه اين گونه موضع‌گيرى به شما كمك مى‌كند و ديگر اينكه مانع حمله دشمن است.

مفهوم جمله دوم روشن است، زيرا دشمن در چنين شرايطى نمى‌تواند از پشت سر حمله كند و مفهوم جمله اوّل ممكن است اين باشد كه اگر لشكرگاه در دامنه شيب‌دارى باشد، حركت به سوى دشمن آسان‌تر است و حركت دشمن به سوى لشكر اسلام سخت‌تر، البته اين سخن تنها در مورد دامنه كوه‌ها و تپه‌ها صادق است.

اين احتمال نيز در معناى «مردّ» وجود دارد كه منظور از «مردّ» محل بازگشت بوده باشد يعنى هر گاه گروهى از شما بخواهند ساعتى عقب نشينى كرده و استراحت كنند و آماده حمله مجدّد شوند، دامنه كوه‌ها و مانند آن محل بازگشت خوبى براى آنان خواهد بود.

اين نكته را نيز نبايد از نظر دور داشت كه چنين موضعى فايده سومى نيز دارد و آن اينكه افراد بزدل و ترسو از لشكر خودى كمتر مى‌توانند فرار كنند، زيرا پشت سر مانعى وجود دارد.

سپس امام عليه السلام به دستور دوم اشاره كرده مى‌فرمايد: «و بايد همواره پيكار شما با دشمن از يك سو يا دو سو باشد (نه بيشتر، زيرا تعدّد جهات باعث تجزيه لشكر و تشتّت قوا و آسيب پذيرى آن مى‌شود)»؛ (وَ لْتَكُنْ مُقَاتَلَتُكُمْ مِنْ وَجْهٍ وَاحِدٍ أَوِ اثْنَيْنِ).

به همين دليل يكى از دام‌هاى دشمنان در گذشته و امروز اين بوده كه براى در هم شكستن مخالفين خود جبهه‌هاى متعدّدى در جنگهاى نظامى يا سياسى بگشايند تا نيروى مخالف را تجزيه و متشتّت كنند. ممكن است منظور از دو جبهه، دو جبهه مختلف مثلًا شرقى و غربى نباشد، بلكه دو جبهه باشد كه به اصطلاح امروز به صورت دايره و گازانبرى پيش مى‌رود و نتيجه‌اش ممكن است به محاصره كامل دشمن بينجامد.