البته بايد توجه نمود عقيده چيزى است و ظواهر اين الفاظ چيز ديگر، شكى نيست كه از اين الفاظ همان تبادر مى كند كه آنها مى گويند، ولى برهان عقلى ما را به مصداق برتر و بالاتر هدايت مى كند و آن اين كه خدا ذاتى است كه صفت او عين خود او است، از نظر ادب عربى اين نوع كلمات حاكى از تعدد است، ولى براهين مافوق آن را ثابت مى كند.

تا اين جا بحثهاى عمومى درباره اسما و صفات خدا پايان يافت، ولى دو بحث ديگر باقى ماند كه با بيان آن مى توان به بحثهاى مقدماتى خاتمه داد.

١. آيا اراده وتكلم از صفات ذاتند يا از صفات فعل؟

٢. صفات خبرى را چگونه بر خدا حمل كنيم و بگوييم خدا داراى دست و قدم و وجه است، و اين مسئله در گذشته موجب جنجال ميان متكلمان و اهل حديث بوده است; نخست در باره اراده سخن مى گوييم.

[١] ابو الحسن اشعرى، اللمع، ص ٣٠(با تصرف مختصر).