منشور جاويد - سبحانى، شیخ جعفر - الصفحة ٣٧٨

نظيرى مى پندارند، قرآن با توصيف خدا به واحد اين تعدد را نفى مى كند، چنان كه با لفظ احد تركيب وكثرت در اجزاء را باطل مى شمارد.

توحيد خدا مراتبى دارد كه به اجمال يادآور مى شويم:

١. توحيد در ذات: دو معنا دارد:

الف. مثل و مانندى ندارد،

ب. بسيط است و اجزاء ندارد نه درخارج و نه در ذهن.

٢. توحيد در صفات يعنى صفات خدا عين ذات او است نه زايد بر ذات.

٣. توحيد در خالقيت: در صفحه هستى آفريدگارى، بالذات جز او نيست.

٤. توحيد در ربوبيت: مدبر انسان و جهان خدا است.

٥. توحيد در حاكميت: جز خدا كسى به ديگرى حق حكومت ندارد.

٦. توحيد در طاعت: يعنى مطاع بالذات جز او كسى نيست.

٧. توحيد در تشريع: قانونگذارى مخصوص او است.

٨. توحيد در عبادت: تنها او شايسته پرستش است.

توصيف خدا در اين آيات به وصف وحدت ممكن است ناظر به توحيد در ذات باشد، و اين كه براى او نظير و مانندى نيست، همچنان كه جزء عقلى و خارجى نيست، و در عين حال مى تواند ناظر به معنى وسيعى باشد و آن اين كه خالق و مدبرى جز او نيست، آنچه كه مهم است تبيين توحيد ذاتى خدا است، و اين كه مى گوييم خدا يكى است مقصود چيست؟

محقّقان مى گويند: وحدت بر دو نوع است: