بيان حقيقت بود، امام آشكارا مى فرمود كه تنها خالق، خدا است و غير او مخلوق است و قرآن خالق نيست; زيرا نتيجه آن اتحاد منزل و منزل(فرستنده و فرستاده شده)است، طبعاً مخلوق خواهد بود.

اينك پيامى را كه امام هشتم براى برخى از شيعيان خود در بغداد فرستاده اند، ترجمه مى كنيم:

«به نام خداوند بخشنده و مهربان، خدا ما و شما را از فتنه حفظ كند، اگر اين دعا مستجاب شود چه نعمت بزرگى شامل انسان شده است، و اگر مستجاب نشود نتيجه آن هلاكت و نابودى است; ما نزاع در قرآن را نوعى بدعت مى دانيم كه در آن سؤال كننده و پاسخ دهنده شريكند، سؤال كننده چيزى را مى خواهد كه اهل آن نيست، و پاسخ دهنده خود را در مورد چيزى كه به اوواجب نيست به زحمت مى افكند، خالق جز خداى عزّوجلّ نيست و غير او همه مخلوق خدا هستند، قرآن كلام خدا است براى آن از پيش خود اسمى قرار مده كه از گمراهان مى باشيد. خدا ما و شما را از كسانى قرار دهد كه از پروردگار خود در پنهان ترسانند و از آخرت بيمناكند».[١]

امام در اين روايت هم حقيقت را بيان كرده و آن اين كه ما سوى اللّه كه قرآن هم از آن است، مخلوق خدا است; ولى از طرفى اجازه نمى دهد كه بر قرآن نام مخلوق را بنهيم، شايد نكته آن اين باشد كه چه بسا اين كلمه به معنى ديگر گرفته شود و به ساخته فكر بشرى تفسير گردد و شايد هم حنابله به همين جهت كه از آن سوء استفاده نشود از توصيف قرآن به مخلوق بودن ابا داشتند، چيزى كه هست آنان حتى از توصيف آن به مُحْدَث هم خوددارى مى كردند، برخى از آنان قرآن را به قديم بودن توصيف مى كرد و احياناً گروهى ازاين توصيف كه بوى شرك مى دهد، خوددارى مى كرد.

[١] صدوق، توحيد، باب القرآن ما هو؟ حديث ٢، و احاديث و ٥ نيز ملاحظه شود.