دانشنامه بزرگ اسلامی - مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی - الصفحة ٤٧٣١
| بردوان جلد: ١١ شماره مقاله:٤٧٣١ |
بَرْدْوان، يا بردهامان١، شهر و ناحيهاي در ايالت بنگال غربى در كشور
هندوستان. نام بردوان برگرفته از نام واردهامان٢، روحانى هندوست. امروزه
اين شهر را بردهامان نيز مىنامند (نك: بريتانيكا، .(II/٣٧٦
شهر بردوان در ٢٣ و ١٤ عرض شمالى و ٨٧ و ٥١ طول شرقى در كرانة رودخانة بانكا،
و در ٩٥ كيلومتري كلكته واقع است. ادارات دولتى و مراكز تجاري ناحيه در
اين شهر قرار دارد. جمعيت ناحية بردوان بنابر آمار ١٩٩٠م/١٣٦٩ش برابر با ٠٠٠
،٧٤٠ ،٥نفر بوده است (همانجا؛ «اطلس...٣»، ١٥٦ ,١٤٣ ؛ .(NITPU
آثار برجاي مانده در بردوان حاكى از پيشينة كهن تاريخى آن است؛ نام
بردوان در منابع تاريخى پس از اكبرشاه بابري (سل ٩٦٣-١٠١٤ق/ ١٥٥٦- ١٦٠٥م)
ياد شده است. در ٩٨٢ق/١٥٧٤م بردوان به تصرف نيروهاي اكبرشاه درآمد و يكى
از محال سركار شريف در صوبة بنگال شد؛ در دورة جهانگير بابري (سل
١٠١٤-١٠٣٧ق/١٦٠٥- ١٦٢٨م) در تيول شيرخان اخفان بود. شاهزاده خرم (شاهجهان
بعدي، سل ١٠٣٧- ١٠٦٨ق/١٦٢٨- ١٦٥٨م) پس از شورش بر پدر، بردوان را تصرف كرد.
بردوان در سدة ١٢ق/١٨م به تصرف مراتهه درآمد و در ١١٧٣ق/١٧٦٠م به شركت
هند شرقى انگليس واگذار گرديد (ابوالفضل، اكبرنامه، ٣/١١٩-١٢٠، آيين اكبري،
١/٤٠٦؛ كامگار، ١٠٠؛ سليم، ٣٤٠-٣٤١؛ خان، ٢٨ -٢٧ ؛ «فرهنگ...٤»، ؛ IX/٩٣
ايچيسن، ؛ II/٢٣٠ اشر، ٢٨٦ .(I(٤)/٢٣٧,
بردوان خاستگاه و محل زندگى شماري از صوفيان، فقيهان و ادبيان مسلمان و
فارسىگوي در بنگال است كه از برجستهترين آنان مىتوان اينان را نام برد:
عبدالله گجراتى، بايزيد صوفى، بهرام سقاي بردوانى (قدوسى، ٩٧- ٩٨، ١٠٧-
١٠٨)، حفيظ الدين احمد بردوانى (حبيب الرحمان، ٦٥ -٦٦)، منشى محمدي خادم
بردوانى (همو، ٣٨، ١٦٧)، سيد صدرالدين احمد حنفى قادري بردوانى (همو،
١٧١-١٧٢)، فضلالكريم بردوانى (همو، ١٦)، مولوي محمد (همو، ١١٩)، ولايت حسين
بردوانى (همو، ١١٣) و شمسالعلما محمد اسحاق بردوانى (همو، ١٢٩-١٣٠).
آثار و بناهاي برجامانده در ناحية بردوان نشان از نفوذ فرهنگ اسلامى در اين
بخش از سرزمين بنگال و آميزش آن با فرهنگ بومى آن سرزمين دارد كه پيش از
دست يافتن بابريان بر اين سرزمين آغاز گرديده بود. مسجد مجلس صاحب در
٨٩٨ق/١٤٩٣م به دستور سلطان شمسالدين مظفرشاه (حك ٨٩٦ -٨٩٩ق) در اين ناحيه
ساخته شد و در دورة حكومت سلطان حسين (٨٩٩ - ٩٢٥ق/١٤٩٤-١٥١٩م) دو مسجدِ
پادشاهى و حسين شاهى بنا گرديد. مقبرة برخى از صوفيان و دولتمردان در بردوان
قرار دارد كه شماري از آنها داراي معماري زيبا و باشكوه دورة اسلامى بنگالند
؛ از آن جملهاند: مقابر عبدالله گجراتى و بهرام سقاي بردوانى كه در
٩٧١ق/١٥٦٤م بنا شدهاند، مقبرة خواجه انور شهيد كه از دولتمردان دورة
عظيمالشان (د ١١٢٤ق/١٧١٢م) بود و مقبرهاش مجموعهاي زيبا و باشكوه از هنر
معماري دورة بابريان در بنگال است. اين مجموعه مشتمل بر مدرسه، استخر و
مسجد است و احتمالاً در دورة فرخ سير (حك ١١٢٤-١١٣١ق/١٧١٢-١٧١٩م) تكميل شد.
در شهر بردوان قصر زيبايى به نام راج باري وجود دارد كه جايگاه حكمرانان
بردوان بوده است («فرهنگ»، ؛ IX/١٠٢ بريتانيكا، همانجا؛ اشر، ٢٨٦-٢٨٧ ،
I(٤)/٩٢-٩٣, نيز .(NITPU
مآخذ: ابوالفضل علامى، آيين اكبري، به كوشش بلوخمان، كلكته، ١٨٧٢م؛ همو،
اكبرنامه، به كوشش عبدالرحيم، كلكته، ١٨٨٦م؛ حبيبالرحمان، ثلاثة غساله،
ترجمة عارف نوشاهى، اسلامآباد، ١٤١٠ق/١٣٦٨ش؛ سليم، غلامحسين،
رياضالسلاطين، به كوشش عبدالحق عابد، كلكته، ١٨٩٠م؛ قدوسى، اعجاز الحق،
تذكرة صوفيائى بنگال، لاهور، ١٩٦٣م؛ كامگار حسينى، مآثر جهانگيري، به كوشش
عذرا علوي، عليگره، ١٩٧٨م؛ نيز:
Aitchison, C. U., A Collection of Treaties, Engagements and Sanads Relating to
India..., Delhi, ١٩٨٣; Asher, C. B., The New Cambridge History of India,
Cambridge, ١٩٩٢; An Atlas of India, Delhi, ١٩٩٠; Britannica, micropaedia, ١٩٧٨;
The Imperial Gazetteer of India, New- Delhi, ١٩٠٨; Khan, Y. q A., The T D 'r U
kh-i-Bang D la-i Mah D batjang U , tr. Abdus Subhan, Calcutta, ١٩٨٢; NITPU,
www.wb.nic.in/nitpubody. asp.
مجيد سميعى