دانشنامه بزرگ اسلامی - مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی - الصفحة ٤٦٧٨
| برات جلد: ١١ شماره مقاله:٤٦٧٨ |
بِرات، ولايت و شهر مركز آن، در جنوب بخش مركزي آلبانى كه قسمتى از اراضى
آن كوهستانى است. سابقة اين شهر به سدة ٤قم مىرسد. در سدة ٢قم يونانيان
اين شهر را آنتى پاتريا مىناميدند. در عهد امپراتوري روم شرقى (بيزانس)،
اين شهر پولخِريوپوليس ناميده شد («دائرة المعارف...١»، ؛ V/٤٧٣ III/٢٠٤ , ٣
.(BSEاز سدة ٣ق/٩م هنگامى كه صربها حكومت شهر را در دست گرفتند، آن را
بلگراد ناميدند (همانجا؛ سامى، ٢/١٢٦٠). در نوشتهها از چند بلگراد، از جمله
بلگراد دانوب (طونا بلغرادي)، بلگراد استولنى (استولنى بلغرادي)، بلگراد اردل
(اردل بلغرادي) و بلگراد آرناؤد (آرناؤد بلغرادي) ياد شده است (اوليا چلبى،
٨/٦٨٩). تركان عثمانى ساكنان آلبانى را «آرناؤد» مىناميدند. از اينرو، شهر
مذكور «آرناؤد لُغ بلغرادي» خوانده شد (سامى، همانجا؛ اوزون چارشيلى، .(I/٢٠٣
بعدها اين شهر برات (براتى) ناميده شد كه برگرفته از نام بلگراد است ( ٣ ،
BSEهمانجا). شهر برات، مركز ولايت برات در كنار رود اوسومى واقع شده كه
شاخهاي از رود سِمِنى است («دائرة المعارف»، نيز ٣ ، BSEهمانجاها).
جمعيت شهر در ١٩٦٧م/١٣٤٦ش حدود ٢٤ هزار نفر بوده (همانجا) كه در ١٩٩٣م/١٣٧٢ش
به بيش از ١٤٨ هزار نفر افزايش يافته است («برات٢»، .(npn. ولايت برات از
مراكز باغداري، توليد انگور و توتون است. صنايع شهر و ولايت شامل كاغذسازي،
تهية روغن زيتون و سيگار است. در كوچووه نزديك شهر برات پالايشگاه نفت
ساخته شده است ( ٣ ، BSEهمانجا).
حضور فعال دولت عثمانى در آلبانى از ٧٨٥ق/١٣٨٣م آغاز شد (اوزون چارشيلى،
همانجا). در ٧٩٨ق/١٣٩٦م يك لشكر ترك به آلبانى حمله كرد و چند شهر از جمله
برات را به تصرف در آورد (همو، ، I/٢٠٤ حاشيه؛ شاو، ١/٧٤). در ٨٤٧ق/١٤٤٣م ژرژ
كاستريوتا، قهرمان ملى آلبانى كه از سوي مراد دوم سلطان عثمانى، اسكندربيك
لقب يافته بود، كوشيد تا لشكريان عثمانى را كه چندبار شهر برات را به تصرف
درآورده، و قيام مردم آن را سركوب كرده بودند، از آنجا بيرون راند (اوزون
چارشيلى، .(I/٢٠٨-٢٠٩ در ٨٥١ق/١٤٤٧م سلطان مراد دوم به تشويق حمزهبيك
برادر زادة اسكندربيك كه با عمويش اختلاف پيدا كرده بود، عازم جنگ با
اسكندربيك و تصرف آلبانى شد. در نخستين پيكارها لشكريان عثمانى موفق به
تصرف برات نشدند، ولى پس از ٨٥٢ق/١٤٤٨م مراد دوم توانست اين شهر را به
تصرف درآورد. در اين پيكار فرمانده سپاه اسكندربيك كه براي نجات وي به
آنجا آمده بود، دستگير، و كشته شد (همو، ٦٤ .(II/٦٢, چندي بعد در ٨٥٩ق/١٤٥٥م
كه سلطان محمد فاتح بر تخت امپراتوري عثمانى تكيه داشت، اسكندربيك كوشيد
تا برات را از تصرف تركان خارج كند. وي مدتى شهر را در محاصره گرفت، ولى
سرانجام در نتيجة فشار تركان ناگزير عقب نشست (همو، .(II/٦٥-٦٦
برات در پايان سدة ١٠ق/١٦م رونق پيشين را از دست داد، ولى در سدة ١١ق/١٧م
به احياي سنتهاي فرهنگى دست يافت. از آثار كهن شهر مىتوان به بقاياي
دژي متعلق به سدة ٧ق/١٣م اشاره كرد كه شامل خانههاي مسكونى، كليساي
مريم مقدسِ ولاخرنى٣ با نقش و نگارهاي روي ديوار، كليساي نيكلاس متعلق به
٩٨٦ق/١٥٧٨م، كليسايجامع متعلق به سدة ١٢ق/١٨م با كندهكاريهايى بر روي
چوب و تصويرهايى از قديسان مسيحى، زيارتگاه فرقة مذهبى هِلْوِت متعلق به
١١٩٦ق/ ١٧٨٢م، پلى بر روي رود اوسومى متعلق به ١١٩٤ق/١٧٨٠م و موزة آثار
باستانى و هنرهاي زيباي شهر است III/٢٠٤) , ٣ .(BSE
پس از پيروزي دولت عثمانى، آثار مذهبى اسلامى در اين شهر پديد آمد. اوليا
چلبى ضمن شرح انهدام برخى آثار از جمله قلعة درونى برات (آرناؤد بلغرادي)،
شمار خانههاي آن را ٤٠ تا ٥٠ باب نوشته است. وي همچنين از وجود مساجد، از
جمله جامع وسيع بايزيدخان (٨/٦٨٩ - ٦٩٠)، ٧٠٠ باب دكان، حوضها، شادِروانها و
كويهاي شهر ياد كرده است (٨/٦٩٢ -٦٩٣). وي از جامع ملك غازي با منارهاي
بلند و ستونهاي مرمر، مدرسه، مكتب، تكيه، مسجد غازي مراد پاشا، مسجد حسين
پاشا، خانقاه شيخ افندي، حجرههاي درويشان، صومعهها، دو گرمابه و ٧٧
تفرجگاه اطراف شهر ياد كرده است (٨/٦٩٣، ٦٩٤، ٦٩٥، ٦٩٧). اوليا چلبى همچنين
به وجود پل جنوبى بزرگى بر روي رود اوسومى (اوصوم بلغراد) كه به فرمان
سلطان سليمان احداث شده بود، اشاره كرده است (٨/٦٩٨).
مآخذ: اوليا چلبى، سياحتنامه، استانبول، ١٩٢٨م؛ سامى، شمسالدين، قاموس
الاعلام، استانبول، ١٨٨٩م؛ شاو، ا.ج. و ا.ك. شاو، تاريخ امپراتوري عثمانى و
تركية جديد، ترجمة محمود رمضانزاده، تهران، ١٣٧٠ش؛ نيز:
Berat n , www. albanian . com/main/countries/albania/berat ; BSE ٣ ; T O rkiye
diyanet vakf o Isl @ m ansiklopedisi, Istanbul, ١٩٩٢; Uzun ٥ ar- s o l o , I.H.,
Osmanl o tarihi, Ankara, ١٩٧٢-١٩٨٣.
عنايتالله رضا