دانشنامه بزرگ اسلامی - مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی - الصفحة ٤٤٧٤
| بتدين جلد: ١١ شماره مقاله:٤٤٧٤ |
.
بِتَدّين، شهركى در شهرستان شوف واقع در منطقة جبل لبنان. بتدين مخفف
بيتالدين، واژهاي سامى، مركب از دو كلمة بيت (= خانه) و دين (= قضا و
داوري، حكومت و عبادت) است. گويا اين محل در گذشته عبادتگاه دروزيان، يا
جايگاه قضا بوده است (فريحه، ٢٠؛ ابومصلح، ٩٤).
اين شهرك در ارتفاع ٨٥٠ متري از سطح دريا قرار گرفته است و با بيروت ٤٥ كم
فاصله دارد. از شمال به عاليه، از جنوب به جزين از توابع استان لبنان
جنوبى، از مشرق به باروك، و از مغرب به ديرالقمر در نزديكى درياي مديترانه
محدود است. ٣ مسير اصلى، آن را به صيدا، جزين و سوريه (طريقالشام) مرتبط
مىسازد (مرهج، ٣/١٦٤؛ ابوالعينين، ١٧؛ سويد، ٢/١٦٩). به سبب آبهاي فراوان
زيرزمينى، اين منطقه براي پرورش انواع درختان ميوه مستعد است (مرهج،
٣/١٦٦- ١٦٨؛ ابوالعينين، ٤٦٩؛ لبنان...، ٢/٣٩٨، ٦٤٨، ٦٦٢). بتدين از ديرباز
تاكنون از مراكز اصلى دروزينشين در جنوب لبنان بوده است (مكى، ٢٩٦).
پيشينة تاريخى: بتدين در سدة ١٢ق/١٨م روستاي كوچكى از توابع استان مناصف
واقع در شهرستان شوف بود (بعينى، ١٨١؛ سويد، ١/٢٨). آنگاه كه امير بشير بن
قاسم شهابى (حك ١٧٨٩-١٨٤٠م) بر مسند امارت منطقة جبل دست يافت، مقر حكومت
خود را از ديرالقمر به بتدين منتقل گردد («لبنان...١»، ٥١ ؛ سويد، ٢/١٩٨؛
صليبى، ٥٣). بتدين پس از استقرار او به سرعت رو به آبادانى نهاد (ابوصالح،
٢٠٥). امير بشير سالها در بتدين حكم راند و به كمك متحدان خود حملة حكمرانان
محلى به اين منطقه را دفع كرد (ابوصالح، ٢٢٩).
در ١٢٤٩ق/١٨٣٢م به منظور حراست از شهرستان شوف در برابر حملات عثمانيها،
نيروهاي مصري در بتدين مستقر شدند (صليبى، ٦٠). پس از سقوط حكومت شهابى در ٣
ذيحجة ١٢٥٧ق/١٦ ژانوية ١٨٤٢م، عمرپاشا در بتدين بهقدرت رسيد. وي پساز
سركوبىمخالفان (چرچيل، ٤٦- ٤٨؛ صليبى، ٨٦ -٨٧، ٩٤، ٩٦) در راه عمران و
آبادانى آنجا كوشيد. با ورود نخستين چاپخانه به بتدين در ١٨٥٣م اين منطقه
رونق بيشتري يافت ( لبنان،٢/٥٧٤). حكمرانان دورة «متصرفين» نيز بتدين را
مركز اداري حكومت خود قرار دادند و در توسعة راههاي ارتباطى، احداث مدارس و
گردشگاهها و پيشرفت اجتماعى و فرهنگى آن كوشيدند. در ١٨٦٧م مقر كشيشهاي
مارونى به بتدين منتقل شد (خاطر، ٢٩-٣٠، ٤٣-٤٤، ٤٩، جم؛ ابوشقرا، ١٤٨). در
آتشسوزيِ ژوئية ١٩١٢ خسارتهاي فراوانى به قصر معروف بتدين وارد شد. از اين
رو، متصرفين مقر حكومت خود را به بعبدا منتقل ساختند ( لبنان،٢/٦٢١).
نيروهاي نظامى متفقين پس از اشغال لبنان در ١٩١٨م در بتدين مستقر شدند و
فرماندار نظامى فرانسه قصر بتدين را براي اقامت خود برگزيد (بعينى، ١٨٢؛
ابوشقرا، ١٣٥، ١٣٨). در دورة رياست جمهوري بشاره خوري، در ١٩٤٧م پيكر امير
شهابى از استانبول به بتدين منتقل، و در جوار همسر اولش در گوشهاي از باغ
كاخ باشكوهى كه ساخته بود، به خاك سپرده شد (مرهج، ٣/١٦٥، ١٦٦؛ بعينى،
١٨٤).
كاخ بتدين: اميربشير شهابى براي خود و پسرانش قصرهاي باشكوهى در بتدين
ساخت كه برخى از آنها از ميان رفته است و برخى ديگر در حال حاضر در اختيار
وزارت جهانگردي لبنان قرار دارد (بعينى، ١٧٥؛ شدياق، ١/٢٩). بتدين امروزه
همة شهرت خود را مديون كاخ سلطنتى امير بشير است. كاخ بتدين در ١٨١٠م
برفراز تپهاي مشرف بر ديرالقمر در نهايت زيبايى و استحكام ساخته شد. امير
بدين منظور معماران و هنرمندانى را از حلب، دمشق، استانبول و ايتاليا به
بتدين فراخواند. اين قصر جلوة زيبايى از هنر شرق جهان اسلام است. با
اينهمه، نمىتوان تأثير سبك معماري عثمانى و ايتاليايى را بر آن ناديده
انگاشت. كاخ امير شهابى با تالارها، اتاقهاي متعدد، برجها، باروها، گنبدها و
راهروهاي باشكوه در زمرة زيباترين قصرهاي جهان است ( لبنان،٢/٦١٧ -٦٢١؛ ؛
EWA,IX/١٧٨ بعينى،١٨١-١٨٢). دارالضيافه، دارالحريم، دارالدواوين، دارالوسطى و
دارالخيل از قسمتهاي اصلى قصر به شمار مىآيند كه با پلهايى به يكديگر مرتبط
مىشوند. در اطراف قصر باغهايى زيبا و حوضهايى بزرگ احداث، و مدخل آن، با
ارتفاع ١٥ متر با انواع سنگهاي مرمر و تصاوير زيبا از اشكال مختلف هندسى
تزيين شده است. در بالاي مدخل كتيبههاي هلالى منقوش به طغراي سلطنتى
به چشم مىخورد. پلههاي سنگى پر پيچ و خمى در دامنة تپة صعبالعبور تا مدخل
ورودي قصر كشيده شده است. در اين قصر مسجد، كليسا و عبادتگاهى براي دروزيان
نيز احداث كردهاند ( لبنان،٢/٦١٨؛ بعينى، ١٨٣-١٨٤؛ كارن، ١٢٦؛ سويد، ٢/٢٠٤).
در ١٩٥١م بخشى از قصر بتدين بازسازي، و به موزه تبديل شد (مرهج، همانجا؛
بعينى، ١٨٤). اين قصر كه هم اكنون از آثار باستانى لبنان به شمار مىرود،
استراحتگاه تابستانى رؤساي جمهور اين كشور است و همه ساله جهانگردانى را
به خود جلب مىكند (شبلى، ٢٤٢ ؛ ؛ EWA,IX/١٨٢ صليبى، .(١٥
مآخذ: ابوشقرا، يوسف خطار، الحركات فى لبنان الى عهد المتصرفية، به كوشش
عارف ابوشقرا، بيروت؛ ابوصالح، عباس، التاريخ السياسى للامارة الشهابية فى
جبل لبنان، بيروت، ١٩٨٤م؛ ابوالعينين، حسن، لبنان، بيروت، ١٩٨٠م؛
ابومصلح، كمال، معجم العربى المستعجم، بيروت، الدارالتقدميه؛ بعينى، نجيب،
تذكرة سفر الى لبنان، بيروت، ١٩٧١م؛ چرچيل، چارلز هنري، الدروز و الموارنة،
ترجمة د. جاك مبارك، بيروت، ١٩٨٦م؛ خاطر، لحد، عهد المتصرفين فى لبنان،
بيروت، ١٩٦٧م؛ سويد، ياسين، التاريخ العسكري للمقاطعات اللبنانية فى عهد
الامارتين، بيروت، ١٩٨٥م؛ شدياق، طنوس، اخبار الاعيان فى جبل لبنان،
بيروت، ١٩٥٤م؛ صليبى، كمال، تاريخ لبنان الحديث، بيروت، ١٩٧٢م؛ فريحه،
انيس، اسماءالمدن و القري اللبنانية، بيروت، ١٩٥٦م؛ كارن، جان، رحلة فى
لبنان، ترجمة رئيف خوري، بيروت، ١٩٤٨م؛ لبنان، مباحث علمية و اجتماعية، به
كوشش فؤاد افرام بستانى، بيروت، ١٩٦٩-١٩٧٠م؛ مرهج، عفيف، اعرف لبنان،
بيروت، ١٩٧١-١٩٧٢م؛ مكى، محمد، لبنان من الفتح العربى الى الفتح
العثمانى، بيروت، دارالنهار؛ نيز:
, M., Une Histoire du Liban, Beirut, ١٩٥٥; EWA; Lebanon: a History of Conflict
and Consensus, ed. N. Shehadi and D. H. Mills, London, ١٩٨٨; Salibi, K., A House
of Many Mansions, London, ١٩٨٨.
عزت ملاابراهيمى