دانشنامه بزرگ اسلامی - مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی - الصفحة ٤٣١٤
| بادليان جلد: ١١ شماره مقاله:٤٣١٤ |
بادْليان١، كتابخانهاي قديمى در دانشگاه آكسفرد انگلستان.
اين كتابخانه پس از كتابخانة بريتانيا٢ مهمترين كتابخانة انگلستان به شمار
مىرود (افشار، ٩٨). بادليان افزون بر كتب جديد، در بردارندة مجموعة ارزشمندي
از آثار خطى و چاپى اسلامى نيز هست (نك: «مآخذ...٣»، .(١١٦ كتابخانه داراي
بخشهاي نقشه، ميكروفيلم و ميكروفيش و نيز ٢٤ سالن مطالعه است كه روزانه
نزديك به ٠٠٠ ،٢مراجعه كننده از آنها استفاده مىكنند (افشار، همانجا).
استفاده از كتابخانه محدود به افراد داراي مجوز است و نظام امانت كتاب، جز
به صورت بين كتابخانهاي در آن وجود ندارد («مآخذ»، .(١١٩ كتابخانة بادليان
مشتمل بر يك ساختمان اصلى متشكل از بناي كتابخانههاي قديم، جديد و
«رادكليف كامرا٤» و ٨ ساختمان پيوسته، از جمله كتابخانههاي هنر و بررسيهاي
شرقى است («كتابخانه...٥»، .(٢ كتابخانة بادليان تاكنون چندين نمونه از
اثاثية كتابخانههاي سدة ١٦م انگليسى را حفظ كرده است (نك: ماسون، .(٢٢-٢٣
اين كتابخانه از امتياز دريافت نسخههاي رايگان كتابها و نشريات منتشر شده
در انگلستان برخوردار است (تامپسن، ٣٢).
پيشينة تاريخى: كتابخانة بادليان در ١٥٩٨م/١٠٠٦ق توسط سرتامس
بادلى٦(١٥٤٥-١٦١٣م)،عبريشناس و گردآورندةنسخههاي خطى در دانشگاه آكسفرد
پايهگذاري، و در ١٦٠٢م گشوده شد (همو، ٣، ٣٣؛ «مآخذ»، .(١١٦ كتابها در آغاز به
٤ گروه موضوعى، شامل الهيات، حقوق، پزشكى و هنر تقسيم شد و از ١٦١٢م روش
قفسهبندي ديواري اجرا گرديد. فهرست كتابها نخستينبار در ١٦٠٥م، و سپس در
سالهاي ١٦٢٠، ١٦٧٤، ١٧٣٨ و ١٨٤٣م انتشار يافت و در اين سال مقرر شد كه
كتابخانه از قوانين فهرستنويسى موزة بريتانيا پيروي كند (تامپسن، ١٣٦، ١٥٣،
١٥٧، ١٧٧). در اين دوران كتابها در هر موضوع بر حسب قطع تقسيم مىشد.
كتابهاي رحلى به ميزها زنجير مىگرديد و كتابهاي رحلى كوچك و وزيري در
قفسههاي بسته نگهداري، و كتب همقطع هر رده براساس نام مؤلفان طبقهبندي
مىشد (همو، ١٣٦).
كتابخانهبا دريافت نسخههاي خطىاسلامى و شرقىومجموعههاي بررسيهاي
شرقشناسان در سدة ١٧م گسترش بيشتر يافت («مآخذ»، .(١١٦-١١٧ در ١٨٨٢م كتابخانة
بادليان، مستقل از موزة بريتانيا ٥٤ قاعدة فهرستنويسى براساس قوانين انجمن
كتابداران انگليس تهيه كرد و مجموعة قوانين فهرستنويسى را در ١٨٨٥م تنظيم
نمود و در ١٨٩٣م منتشر ساخت و در ١٩١٨م ويرايش جديد فهرست مزبور را با افزايش
شمار قواعد به ٦٨ انتشار داد (تامپسن، ١٥٧). اين كتابخانه در ١٦٢٠م، ٠٠٠ ،١٦
كتاب، در ١٧٠٠م، ٠٠٠ ،٣٠كتاب، در اواسط دهة ١٩٧٠م، ٠٠٠ ،٥٠٠،٣نسخة چاپى و ٠٠٠
،٥٠نسخة خطى (همو، ٣٣)، و در اواخر سدة ٢٠م، ٠٠٠ ،١٠٠،٦ نسخة چاپى و ٠٠٠ ،١٥٤
نسخة خطى داشت («جهان...١»، .(١٥٣٦ در اواسط دهة١٩٩٠م نسخههاي خطى شامل ٣٥٠
،٢ نسخه به زبان عربى، ٥٣٠ ،٢ نسخه به زبان فارسى، ٤٨٠ نسخه به زبان
تركى، ٠٠٠ ،٣ نسخه به زبان عبري، ٧٥ نسخه به زبان اردو و ٢٠ نسخه به
زبان مالايايى بود («مآخذ»، .(١١٨
مآخذ: افشار، ايرج، «يادداشتهاي سفر آكسفرد»، آينده، تهران، ١٣٦٦ش، شم ١-٣؛
تامپسن، جيمز، تاريخ اصول كتابداري، ترجمة محمود حقيقى، تهران، ١٣٦٦ش؛ نيز:
Bodleian Library and its Dependent Libraries, Oxford, ١٩٩٩; Masson, A. and
P.Salvan, Les Biblioth I ques, Paris, ١٩٦١; Middle East Sources, ed. I.R.
Netton, England, ١٩٩٨; The World of Learning ١٩٩٨, Europa Publications Limited.
پرويز امين