دانشنامه بزرگ اسلامی - مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی - الصفحة ٤٢٨٥
| باتاك جلد: ١١ شماره مقاله:٤٢٨٥ |
باتاك، زبان گروهى از مردم اندونزي در جزيرة سوماترا. باتاكها از شعب اقوام
مالايايى هستند كه تا اوايل قرن ١٣ق/١٩م در انزوا مىزيستهاند و نفوذ اسلام
در ميان آنان بسيار متأخر و تدريجى بوده است (نك: آرنولد، ff. ٣٧٠ ؛ ه د،
٨/٥٥٩).
زبان باتاك، زبانى از خانوادة آسترونزيايى١ يا مالايا - پولينزيايى است كه
حدود ٣ ميليون نفر به گويشهاي گوناگون آن تكلم مىكنند (كريستال، .(٤٠
اصلىترين گويش، «توبا»ست كه در ميان باتاكهاي ساكن در حوزة درياچة توبا
رواج دارد و از ديگر گويشها، مىتوان كارو در شمال غربى، سيمالونگون در شمال
شرقى، و آنكولا و ماندايلين در جنوب و جنوب شرقى درياچة توبا را برشمرد
III/٩٣) , ٣ ؛ BSEنيز نك: فوبله، .(٦٥١ مطالعات زبانشناختى دربارة باتاك از
اواسط سدة ١٩م آغاز شده، و از نخستين كوششها در اين راستا، كتاب توك٢ دربارة
ويژگيهاي زبان باتاك برپاية گويش توباست (چ ١٨٦٤-١٨٦٧م).
با وجود انزواي حاكم بر تاريخ قوم باتاك، اين قوم توانسته است در طى
قرون ادبيات محدودي را پديد آورد كه پشتوانة آن الفبايى است برپاية
الفباهاي جنوب هند؛ ولى دگرگونى آن به اندازهاي است كه نزد خط شناسان
به عنوان خطى كاملاً مستقل و به نام باتاك شناخته مىشود (نك: بالهُرن، ٧٠
؛ فريدريش، ٤٠٠ .(١٦٢-١٦٣,
ميراث اين ادبيات، شماري از نسخههاي خطى به زبان و خط باتاكى است كه در
كتابخانههاي جاكارتا، ليدن، آمستردام، كپنهاگ، پاريس و جز آنها نگهداري
مىشود و فهرستى مختص نسخههاي باتاكى توسط ورهووه فراهم آمده است (نك:
پيرسن، ٤١٠-٤١١ .(٤٠٠, كُلهُف١ در ١٩٩٤م، به مطالعة نمونههايى از ادبيات
منظوم باتاك پرداخته است. از اواسط قرن ٢٠م الفباي لاتين جايگزين الفباي
سنتى باتاك گشته است (نك: كريستال، همانجا).
مآخذ:
, T. W., The Preaching of Islam, Lahore, ١٩٧٩; Ballhorn et al., Alphabete und
Schriftzeichen des Morgen - und des Abendlandes, Berlin, ١٩٦٩; BSE ٣ ; Crystal,
D., An Encyclopedic Dictionary of Language and Languages, Massachusetts, ١٩٩٢;
Faubl E e, J., X Langues malayo - polynesiennes n , Les Langues du Monde, Paris,
١٩٥٢; Friedrich, J., Istoriya pis'ma, ed. I. M. Diakonov, Moscow, ١٩٧٩; Pearson,
J. D., Oriental Manuscripts in Europe and North America, Switzerland, ١٩٧١.
بخش زبانشناسى