دانشنامه بزرگ اسلامی - مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی - الصفحة ٤٦٧٣
| بر، ديوان جلد: ١١ شماره مقاله:٤٦٧٣ |
بِرّ، ديوان، از مؤسسات خيرية دولتى كه به دست على بن عيسى ابن جراح،
وزير مقتدر، خليفة عباسى بنياد نهاده شد. على بن عيسى كه خود اهل خيرات بود
و بخش مهمى از درآمد خويش را بدان كارها اختصاص مىداد، در ٣٠١ق/٩١٤م
موافقت خليفه را براي تأسيس ديوانى كه بر امور خيريه و صدقات نظارت داشته
باشد، به دست آورد و «ديوان البر» را بنياد نهاد. هستة اصلى منابع مالى اين
ديوان، اراضى خالصة سواد عراق بود كه وقف ديوان شد تا درآمدش به مصرف حفظ
مرزهاي اسلام و نگهداري و بازسازي حرمين شريفين برسد (صابى، ٣١٠-٣١١؛ صفدي،
١١/٣٧٠؛ ياقوت، ١٤/٧٠). بعضى از محققان گردآوري زكات و نظارت بر آن را نيز
احتمالاً از وظايف اين ديوان دانستهاند (لوكه گارد، ١٦٣ ؛ نيز نك: بُوِن،
.(١٢٩ به نظر مىرسد كه اين ديوان به ديوان البر و الصدقات نيز نامبردار
بوده است (لوكهگارد، همانجا؛ نيز نك: ابوعلى مسكويه، ٥/٢٢٠). از وجود و
فعاليت چنين ديوانى در دوران پس از خلافت مقتدر نشانى در دست نيست.
مآخذ: ابوعلى مسكويه، تجارب الامم، به كوشش ابوالقاسم امامى، تهران،
١٣٧٧ش؛ صابى، هلال، الوزراء، به كوشش عبدالستار احمد فراج، قاهره، ١٩٥٨م؛
صفدي، خليل، الوافى بالوفيات، به كوشش هلموت ريتر، ويسبادن، ١٩٨٨م؛
ياقوت، ادبا؛ نيز:
, H., The Life and Times of Ali Ibn q e s H , Cambridge, ١٩٢٨; Lokkegaard, F.,
Islamic Taxation, Copenhagen, ١٩٥٩.
ناديا برگنيسى