دانشنامه بزرگ اسلامی - مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی - الصفحة ٤٦٦٥
| بديعيه، مدرسه جلد: ١١ شماره مقاله:٤٦٦٥ |
بَديعيّه، مَدْرَسه، از مدارس بزرگ و مهم شهر هرات در سدههاي ٩ و ١٠ق/١٥ و
١٦م). بنيادگذار اين مدرسه، بيكه سلطان بيگم (د ٨٩٣ق/١٤٨٨م)، همسر سلطان
حسين بايقرا و مادر بديعالزمان ميرزاست (ميرخواند، ٧/١٠٨؛ خواندمير، حبيب
السير، ٣/١٨٢؛ قس: همو، «خاتمه...»، ١٩٧، كه بناي آن را به بديعالزمان
نسبت داده؛ اما وي ظاهراً به تعمير آن پرداخته بوده است، نك: اصيلالدين،
١٨٦). هرات در عصر تيموري دارالعلم بزرگ خراسان و بلكه مركز فرهنگ و معارف
سراسر ايران و خاستگاه دانشمندان بزرگ در رشتههاي گوناگون كه غالباً
دانشآموختگان و استادان مدارسمهمى چون نظاميه، مدرسة سلطانى و مدرسة
بديعيه بودند، به شمار مىرفت.
بيكه سلطان بيگم در همين مدرسه مدفون شد و افزون بر او عدة ديگري از
شاهزادگان تيموري مانند محمدمؤمن ميرزا فرزند بديعالزمان كه در نوجوانى
دستگير، و به فرمان عموي خود، مظفر حسين ميرزا، كشته شد؛ و نيزدختر
بديعالزمان موسوم به جوجوك بيگم كه در روزهاي آخر سال ٩١٢ق درگذشت، در
همين مدرسه به خاك سپرده شدند (ميرخواند، ٧/١٥٢-١٥٣؛ خواندمير، حبيبالسير،
٣/٢١٤- ٢١٥، ٣٧٣-٣٧٤).
در روزگار رونق مدرسة بديعيه، استادان دانشمند و مدرسان ناموري در اين مركز
به تدريس مشغول بودند كه از آن جملهاند: ١. امير صدرالدين ابراهيم مشهدي
(د ٩١٩ق) كه در زمرة علما و صلحاي مشهور آن زمان بود و سالها در اين مدرسه
به تدريس اشتغال داشت (ميرخواند، ٧/٢٨٧؛ خواندمير، همان، ٣/٣٥٢). ٢. مولانا
فصيحالدين محمدنظامى كه در دانشهاي معقول و منقول تبحر داشت و در رياضى و
حكمت از جملة سرآمدان عصر خود بود و مدتى سلطان حسين بايقرا نزد او دانش
آموخت. از آثار وي مىتوان به حاشية هدايه در حكمت، حاشية تذكرة شرح اربعين
امام نووي، حواشى مطول و مختصر، و چند كتاب ديگر اشاره كرد (ميرخواند، ٧/٢٨٨؛
خواندمير، همان، ٣/٣٥٢- ٣٥٣). ٣. امير صدرالدين يونس كه شاگردان بسياري پرورد
(همو، «خاتمه...»، همانجا؛ اصيلالدين، ١٨٥-١٨٦). وي ظاهراً جزو نخستين
استادان اين مدرسه بوده، زيرا كتاب اصيلالدين عبدالله واعظ هروي پيش از
٨٩٣ق كه سال مرگ اوست، تأليف شده است. ٤. امير رضىالدين عبدالاول (د
٩٢٧ق)، فرزند امير نورالدين محمدامين كه از جملة مدرسان ممتاز اين مدرسه به
شمار مىرفت (خواندمير، حبيب السير، ٣/٣٥٥).
از مدرسة بديعيه در قرنهاي بعد يادي نشده، و گويا با اضمحلال تيموريان، اين
مدرسه نيز از ميان رفته است.
مآخذ: اصيلالدين عبدالله واعظ، رسالة مزارات هرات (حصة اول مقصد الاقبال
سلطانيه)، به كوشش فكري سلجوقى، هرات، ١٣٤٤ش؛ خواندمير، غياثالدين، حبيب
السير، به كوشش محمد دبيرسياقى، تهران، ١٣٦٢ش؛ همو، «خاتمة خلاصة الاخبار»،
همراه مآثرالملوك همو، به كوشش هاشم محدث، تهران، ١٣٧٢ش؛ ميرخواند، محمد،
روضةالصفا، تهران، ١٣٣٩ش. على آل داود