دانشنامه بزرگ اسلامی - مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی - الصفحة ٤٧٢٢
| برخوار و ميمه جلد: ١١ شماره مقاله:٤٧٢٢ |
بُرْخوار و مِيْمه، شهرستانى در استان اصفهان كه مركز آن شاهين شهر نام
دارد. اين شهرستان داراي ٣ بخش و ٨ شهر و ٦ دهستان است (نك: تقسيمات ...،
١٢). برخوار و ميمه از شمال به شهرستانهاي كاشان، نطنز و استان مركزي، از
جنوب به اصفهان، خمينى شهر و نجفآباد، از شرق به اردستان ، و از غرب به
گلپايگان و نجف آباد محدود است ( سرشماري، نقشه؛ جعفري، ١٦٩).
رشته كوههاي كركس در شمال و شمال شرقى اين شهرستان واقع است و
رودخانههاي چندي كه خشك رودهايى بيش نيستند، نيز در اين شهرستان قرار
دارند كه مهم ترين آنها رود جوشقان، سُه، رود محمود آباد و دستكن است
(همانجا). برخوار و ميمه داراي آب و هوايى خشك و معتدل است ( فرهنگ، ٥٠).
بنا بر سرشماري ١٣٧٥ش، برخوار وميمه داراي ٤٣٤ ،٢١٨نفرجمعيت بوده است كه
٤٠٣ ،٨٣نفر آن در شاهين شهر، مركز اين شهرستان زندگى مىكردند ( آمارنامه
...، ٣٧؛ سرشماري، چهل وهشت).
اين شهر جديد التأسيس مهاجران بسياري را از جاهاي مختلف ايران پذيرفته، و
همچنان در حال توسعه است ( جغرافيا...، ١/٣١٧). اقتصاد برخوار وميمه بر
كشاورزي، دامداري و قالىبافى و كار در كارخانهها متكى است ( فرهنگ،همانجا).
شهرستان برخوار و ميمه از مناطق كهن ايران است كه در تاريخ اساطيري ايران
هم به آن اشاره شده است و گفتهاند بهمنبن اسفنديار ٣ آتشكده در اصفهان
ساخت كه يكى از آنها در يكى از روستاهاي برخوار قرار داشت (حمزه، ٣٢؛ مجمل
التواريخ ...، ٥٤). برخوار در سدة ٣ق يكى از رستاقهاي اصفهان به شمار
مىرفته است (يعقوبى، ٤١؛ ابن خرداد به، ٢٠). ابن حوقل از برخوار به عنوان
منطقهاي آباد كه آب آن از كاريز تأمين مىشده،و محصولاتش پنبه و غلات
بوده، ياد كرده است (٢/٣٦٦). در سدة ٨ق برخوار داراي ٣٢ پارهديه بوده، و گز
بزرگ ترين آنها به شمار مىرفته است (حمدالله، ٥١). اين منطقه تا سدة ١٢ق
آباديهاي معتبر و زمينهاي كشاورزي فراوان داشته است كه با حملة افغانها
ويران، و از شمار مناطق آباد و جمعيت آن كاسته شد و تا اواخر دورة قاجاريه
نيز روستاهاي آن ويران باقى ماند (اصفهانى، ٣٠٣).
هر چند كه تاريخ اين منطقه به پيش از اسلام مىرسد، اما اثر تاريخى مهمى
از آن ايام بر جاي نمانده است. كهنترين اثر تاريخى آن به زمان سلجوقيان
بر مىگردد كه عبارت است از مسجد ومنارة سين در روستاي سين كه داراي يكى
از قديم ترين كاشيكاريهاي دورة اسلامى در ايران است. با توجه به دو كتيبة
كوفىِ اين بنا، منار به ٥٢٦ ق و ساختمان به ٥٢٩ق تعلق دارد (
دايرةالمعارف...، ٨٥؛ مشكوتى، ٢٩؛ همايى، ١١). مسجد و منارة واقع در گز - يكى
از شهرهاي اين شهرستان - هم اصلاً از آثار دورة سلجوقى است كه در زمان شاه
اسماعيل و ديگر شاهان صفوي مرمت شد و بخشهايى به آن افزوده گرديد. اين
مسجد داراي كتيبهاي به تاريخ ١٠٨٥ق و دو سنگاب قديمى است (
دايرةالمعارف،٩٢؛ مشكوتى، ٣١). در شهر گز همچنين يك كاروانسراي شاه عباسى
نيز ديده مىشود (همو، ٥٣؛ هنرفر، ٨٦٣).
مآخذ: آمارنامة استان اصفهان (١٣٧٥ش)، سازمان برنامه و بودجة استان اصفهان،
تهران، ١٣٧٦ش؛ ابن حوقل محمد، صورةالارض، به كوشش كرامرس، ليدن، ١٩٣٩م؛
ابن خردادبه، عبيدالله، المسالك و الممالك، به كوشش دخويه، ليدن، ١٣٠٦ق؛
اصفهانى، محمد مهدي، نصف جهان فى تعريف الاصفهان، به كوشش منوچهر ستوده،
تهران، ١٣٦٨ش؛ تقسيمات كشوري (١٣٧٩ش)، دفتر تقسيمات كشوري، وزارت كشور،
تهران، شم ٢؛ جعفري، عباس، دايرةالمعارف جغرافيايى ايران، تهران، ١٣٧٩ش؛
جغرافياي كامل ايران، وزارت آموزش و پرورش، تهران، ١٣٦٦ش؛ حمدالله
مستوفى، نزهةالقلوب، به كوشش لسترنج، ليدن، ١٣٣١ق/١٩١٣م؛ حمزة اصفهانى،
تاريخ سنى ملوك الارض و الانبياء، بيروت، ١٩٦١م؛ دايرةالمعارف بناهاي
تاريخى ايران در دورة اسلامى (مساجد تاريخى)، به كوشش محمد مهدي عقابى،
تهران، ١٣٧٨ش؛ سرشماري عمومىنفوس ومسكن (١٣٧٥ش)، نتايج تفصيلى،شهرستان
برخوار و ميمه، مركز آمار ايران، تهران، ١٣٧٦ش؛ فرهنگ جغرافيايى آباديهاي
كشور (اصفهان)، ادارة جغرافيايى ارتش، تهران، ١٣٦٧ش، ج ٧١؛ مجمل التواريخ و
القصص، به كوشش محمد تقى بهار، تهران، ١٣١٨ش؛ مشكوتى، نصرت الله، فهرست
بناهاي تاريخى و اماكن باستانى ايران، تهران، ١٣٤٩ش؛ همايى، جلال الدين،
تاريخ اصفهان (هنر و هنرمندان)، به كوشش ماهدخت بانو همايى، تهران، ١٣٧٥ش؛
هنرفر، لطف الله، گنجينة آثار تاريخى اصفهان، اصفهان، ١٣٤٤ش؛ يعقوبى، احمد،
البلدان، نجف، ١٣٣٧ق/ ١٩١٨م. شيوا جعفري