دانشنامه بزرگ اسلامی - مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی - الصفحة ٤٧١٣
| برجالبراجنه جلد: ١١ شماره مقاله:٤٧١٣ |
بُرْجُ الْبَراجِنه، شهري ساحلى در ٧ كيلومتري جنوب شرقى بيروت، واقع در
استان جبل لبنان. جزء اول نام اين شهر (برج) از واژهاي يونانى١ به
معناي مكانى مرتفع براي ديدبانى گرفته شده، و جزء دوم آن (براجنه) نام
قومى عرب است كه در اواسط سدة ٩ق/١٥م به اين منطقه مهاجرت كردند. اين
منطقه به علت وقوع جنگهاي دريايى خالى از سكنه بود، اما پس از مهاجرت
اين قوم، روستايى با نام «البرج» در آنجا به وجود آمد كه ساكنان آن به
كشاورزي اشتغال داشتند (مرهج، ٢/١٨٧؛ فريحه، ٣٢). صالح بن يحيى در سدة ٩ق
در كتاب خود از آنجا با نام قرية البرج ياد كرده است (ص ١٧٤).
در اوايل سدة ١٢ق/١٨م به دنبال اجراي اصلاحات ارضى از سوي دولت عثمانى،
شيعيان و مسيحيان براي زراعت و دامپروري به اين منطقه كه زمينهاي آن از
سوي اميران شهابى به آنان واگذار مىشد، مهاجرت كردند (مرهج، ٢/١٨٧- ١٨٨؛
شهابى، ١/٨١؛ داوود، بش ؛ توما، .(II/٦٥٤-٦٥٥ آبياري زمينهاي كشاورزي در
برجالبراجنه اغلب از طريق حفر چاه صورت مىگيرد ( لبنان،٢/٤٧٥).
در ١٢٩٩ش/١٩٢٠م پس از الحاق جبل عامل و بقاع به لبنان، موج مهاجرت
شيعيان از اين دو منطقه به ديگر نقاط لبنان رو به فزونى نهاد. آنان در
شمال و جنوب لبنان، از جمله در برجالبراجنه ساكن شدند؛ چنانكه امروزه در
حدود ٩٠% از ساكنان برجالبراجنه را شيعيان تشكيل مىدهند. در ١٣٧٩ش/٢٠٠٠م
جمعيت آن حدود ٣٥٠ هزار تن بوده است (جانسن، ١٧٠ ؛ هانف، ٥٥٠؛ داوود، بش).
كارخانههاي متعددي در نزديكى برجالبراجنه وجود دارد و انجمنهاي فرهنگى -
اجتماعى، پزشكى - درمانى و خيريه در اينجا به فعاليت مىپردازند (مرهج،
٢/١٨٨-١٨٩).
پس از جنگ ١٣٢٧ش/١٩٤٨م (اعراب و اسرائيل) و در پى احداث اردوگاهى از سوي
صليب سرخ جهانى براي اسكان آوارگان فلسطينى كه از عكا به برج البراجنه
پناه آورده بودند، نام اين شهر بر سر زبانها افتاد. اردوگاه در دو كيلومتري
فرودگاه بينالمللى بيروت و در زمينى به مساحت ٥٠٠ ،٣٧م٢ بنا گرديد (جلول،
١٧؛ هانف، ٢٤٩؛ آنروا١، .(npn.
اردوگاههاي فلسطينيان از جمله برجالبراجنه در طول جنگهاي خانگى لبنان زير
آتش بمباران اسرائيليها، و تهاجمات ديگر گروهها و سازمانهاي درگير در جنگهاي
داخلى لبنان قرار داشت؛ تا اينكه در ١٣٦٧ش/١٩٨٨م اين اردوگاه به دست
نيروهاي سوري افتاد (هانف، ٣٧١-٣٧٢، ٣٨٩-٣٩٠؛ نيز دربارة جنگها، نك: حجازي،
١٥-١٧؛ جانسن، ٢١٢ ؛ «جنگها...٢»، ٨٥٤ ؛ II/٥٨١, فيسك، ٦٠٩ ,٢٣٥ ؛ شيف، ٢٢١ ؛
يونيسپال٣، .(npn. در خلال سالهاي جنگ حدود يك چهارم جمعيت اردوگاه ناگزير
از تغيير مكان شدند. جمعيت اين اردوگاه در ١٣٥٤ش/١٩٧٥م حدود ٢٠ هزار و در
سالهاي ١٣٧٥ و ١٣٧٩ش/١٩٩٦ و ٢٠٠٠م به ترتيب ٥١٥ ،١٣و ٥٣٧ ،١٨تن بوده است
(هانف، ٢٤٩؛ آنروا، نيز المشرق٤، .(npn.
مآخذ: جلول، فيصل، نقد السلاح الفلسطينى، بيروت، ١٩٩٤م؛ حجازي، حسين و محمد
العلى، الحرب على المخيمات من الوقائع الى الدلالات، نيكوزيا، ١٩٨٧م؛
داوود، حسن، «بلدة برجالبراجنة التى اتسعت لتغطى الرمل كله»، المستقبل،
بيروت، ٨ فورية ٢٠٠٠؛ شهابى، حيدراحمد، لبنان فى عهدالامراء الشهابيين، به
كوشش اسد رستم و فؤاد افرام بستانى، بيروت، ١٩٦٩م؛ صالح بن يحيى، تاريخ
بيروت، به كوشش فرنسيس هورس و كمال سليمان صليبى، بيروت، ١٩٦٩م؛ فريحه،
انيس، اسماء المدن و القري اللبنانية، بيروت، ١٩٥٦م؛ لبنان، مباحث علمية و
اجتماعية، به كوشش اسماعيل حقى، بيروت، ١٩٧٠م؛ مرهج، عفيف بطرس، اعرف
لبنان، بيروت، ١٩٧١م؛ هانف، تئودُر، لبنان تعايش فى زمن الحرب، ترجمة
موريس صليبا، پاريس، ١٩٩٣م؛ نيز:
. hiof.no / lebanon /٣٠٠/٣٠٠/٣٠٧/ pal-camps/ burj-el- barajneh/; Fisk, R., Pity
the Nation Lebanon at War, Oxford, ١٩٩٢; Johnson, M., Class & Client in Beirut,
London, ١٩٨٦; Libanius, les guerres du Liban au fil des jours, Beirut, Centre
Libanais de documentation et de recherches; Schiff, Z. and E. Ya'ari, Israel's
Lebanon War, tr. I. Friedman, New York, ١٩٨٤; Touma, T., Paysans et
institutions, Beirut, ١٩٨٦; UNISPAL, domio. un.org/UNISPAL. NSF/be٦٥ b ٧٥ f٩٣١
fa ٩٩٥٠٥٢٥٦٧٢٧٠٠٥٧ d٤٥e/٨d٤b١٥f٠٥٦cff٤٤ef ٨٥٢٥٦٩٧٥٠٠٦٩٥٥٠١! Open Document;
unrwa, www.un.org/ unrwa/ refugees/ lebanon/burjelbarajneh.html.
نوشين صاحب